Δύο καινούργιοι υπέροχοι δίσκοι σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη

Παρόλο που ο Καβάφης θεωρείται ”δύσκολος” ποιητής ως προς τη μελοποίηση του και δεδομένου ότι οι τιτάνες Μάνος Χατζιδάκις – Μίκης Θεοδωράκης από ένα και μοναδικό ποίημα του μελοποίησαν έκαστος (”Μέρες του 1903” και ”Η Πόλις” αντίστοιχα), τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι νέοι δημιουργοί δεν διστάζουν να ντύσουν τους στίχους του με τη μουσική τους. 

Πέραν της Λένας Πλάτωνος με τη δική της μεγάλη ιστορία που μελοποίησε τον Καβάφη το 2011, μπορώ τώρα να θυμηθώ κάποιες άλλες απόπειρες, όπως αυτή του Στάθη Δρογώση με το πρώτο του συγκρότημα, Τα φώτα που σβήνουν, στις ”Φωνές”, του Σωκράτη Μάλαμα στον ”Δεκέμβριο του 1903” ή του Λόλεκ στα ”Κεριά”. 

Προσωπικά δεν έχω καμία ένσταση στην υπόθεση ”σύγχρονες μελοποιήσεις στον μέγιστο Έλληνα ποιητή”. Ίσα – ίσα, αν είναι να βομβαρδιζόμαστε από στιχουργήματα αμφιβόλου ποιότητας, ακόμα και στο λεγόμενο ”έντεχνο”, προτιμώ να ανακαλύπτω με ενδιαφέρον τις απόπειρες μελοποίησης των στίχων των ποιητών, Ελλήνων και ξένων. Ελλοχεύει, βέβαια, ο κίνδυνος να γίνεται ο ποιητής το ”ποιοτικό άλλοθι” κάθε επίδοξου μελοποιού του, μα είναι σίγουρο πως απ’ την όποια έκθεση δεν βάλλεται ο ίδιος. 

Ο συνθέτης είναι εκείνος που θα προσπαθήσει να μας πείσει αρχικά για τις προθέσεις του και κατόπιν για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Σε έναν από τους δύο δίσκους που παρουσιάζονται στο άρθρο αυτό και συγκεκριμένα στον κύκλο τραγουδιών ”Είπες θα πάγω σ’ άλλη γη”, τα λέει γλαφυρά στο ένθετο σημείωμα ο ερμηνευτής Παντελής Θεοχαρίδης: Γιατί δεν αφήνουν στην ησυχία τους τον ποιητή; Γιατί πάλι Καβάφη; Μέχρι που άκουσα το ”Η Πόλις”…

Έχουμε, λοιπόν, δύο ολοκαίνουργια έργα που κυκλοφόρησαν με απόσταση μερικών μηνών, που βασίζονται εξ ολοκλήρου στην ποίηση του Αλεξανδρινού ποιητή και που είναι σχεδόν σίγουρο πως ουδείς θα ασχοληθεί μαζί τους από τα ΜΜΕ. Οι συνθέτες τους είναι πρωτοεμφανιζόμενοι στη δισκογραφία: Το ”Ένας άλλος Καβάφης” υπογράφει η Τζένη Τσίλη και το ”Είπες θα πάγω σ’ άλλη γη” ο Κωνσταντίνος Κάλλιας. Και τα δύο έργα περιέχουν από οχτώ μελοποιήσεις σε οχτώ αντίστοιχα ποιήματα του Καβάφη – στο πρώτο υπάρχει και η demo ηχογράφηση του ”Επέστρεφε” με τη φωνή της συνθέτριας, ενώ στο δεύτερο η ορχηστρική βερσιόν του ”Έτσι πολύ ατένισα”. Και οι δύο δημιουργοί κινούνται στο χώρο της μουσικής εκπαίδευσης, η Τσίλη στην Αθήνα και ο Κάλλιας στην Αλεξανδρούπολη. Έχω την αίσθηση, εκ του αποτελέσματος, πως αμφότεροι είχαν επίγνωση της πάλης του ταλέντου τους με τις λέξεις του ποιητή, γι’ αυτό και δικαιώθηκαν. Θέλω να πω ότι έχουμε δύο δίσκους που δεν έγιναν αν μη τι άλλο προς εντυπωσιασμό. Αντιθέτως, όπως είπαμε ήδη, ποιος φωτισμένος παραγωγός θα παίξει μελοποιημένο Καβάφη από την εκπομπή του τη σήμερον ημέρα; Ούτε ζούμε στην εποχή του Χατζιδάκι και του Σείριου, όπου μπορούσε ο κάθε δημιουργός με ταλέντο και άποψη να βρει ένα βήμα και μιαν ασφαλή δισκογραφική στέγη.

Οι ερμηνευτές των έργων είναι ίδιας γενιάς ακριβώς, κατά τη γνώμη μου σπουδαίοι και, κυρίως, ”άκαοι” από την υπερπροβολή – έκθεση στα μέσα. Τα τραγούδια της Τσίλη αποδίδει ο Κερκυραίος Βασίλης Γισδάκης και του Κάλλια ο Θεσσαλονικιός Παντελής Θεοχαρίδης. 

Τον Γισδάκη τον γνωρίζουμε ως το ”τελευταίο παιδί” του Μάνου Χατζιδάκι, από το 1989 μέχρι και το θάνατο του συνθέτη το ’94. Με τη φωνή του επρόκειτο να ηχογραφηθούν τα ”Κινηματογραφικά” του Χατζιδάκι, ανάμεσα στα οποία θα ήταν και το ”Ταξίδι” από την ταινία ”America – America” (στην πρόσφατη επανέκδοση των απάντων του Νίκου Γκάτσου από τον Πατάκη, υπάρχει σημείωση από τον ίδιο τον ποιητή – στιχουργό σχετικά με το, προορισμένο για τον Γισδάκη, ”Ταξίδι”).   

Τον Θεοχαρίδη πάλι μας τον σύστησε ο συνθέτης Γιώργος Ανδρέου ως πρώτο ερμηνευτή της μπαλάντας ”Μικρή πατρίδα”, από τον ομότιτλο κύκλο τραγουδιών σε στίχους Παρασκευά Καρασούλου.     

Στα 25 χρόνια περίπου που υπάρχουν στο χώρο, οι συγκεκριμένοι δύο τραγουδιστές δεν έκαναν την παραμικρή έκπτωση στο ρεπερτόριο και τις επιλογές τους. Κι αν ο Γισδάκης φέρει την αύρα του μεγάλου Χατζιδάκι – καθόλου αμελητέο δεν είναι αυτό – ο Θεοχαρίδης είχε την τύχη να ερμηνεύσει σε α’ εκτέλεση πρωτότυπα έργα του Χρήστου Λεοντή και της Λένας Πλάτωνος. Και οι δύο επίσης ηχογράφησαν δίσκους στον Σείριο της μετά Χατζιδάκι περιόδου: Ο Γισδάκης τον κύκλο ”Προς την αθανασία τη μαρτυρική” με τους Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω και ο Θεοχαρίδης τα ”Τραγούδια του χαμένου ποιητή” των Δ. Μαρκατόπουλου – Χ. Γ. Παπαδόπουλου. Άκρως λυρικός ο ένας, λυρικός και ταυτόχρονα λαϊκός ο άλλος, κατόρθωσαν να ταυτιστούν με έργα ολότελα έξω από τη λογική του εφήμερου και του πεπερασμένου.

Το ίδιο συμβαίνει με τις ερμηνείες τους στα τωρινά έργα! Οι δημιουργοί πραγματικά χτύπησαν φλέβα χρυσού επιλέγοντας τους! 

Η Τσίλη έφτιαξε έναν κύκλο λυρικών, αισθαντικών, μα και ”σκοτεινών” τραγουδιών, στα οποία κυριαρχούν τα έγχορδα και το πιάνο. Στη δουλειά του Κάλλια, εξίσου λυρική και αισθαντική, υπάρχουν και κάποια φυσικά παραδοσιακά όργανα, σαν το κανονάκι, που επιχειρούν μια σύνδεση με την καβαφική καθ’ ημάς Ανατολή. Εμβόλικα ροκ ή ηλεκτρικά στοιχεία συναντάμε και στους δύο δίσκους: Ηλεκτρικές κιθάρες, τύμπανα και ηλεκτρικό μπάσο σε κομμάτια όπως τα ”Επήγα”, ”Θερμοπύλες” (”Ένας άλλος Καβάφης”) και τα ”Η Πόλις”, ”Κεριά” (”Είπες θα πάγω σ’ άλλη γη”). Μια ιδιομορφία έγκειται στο μεν έργο της Τσίλη με το κομμάτι ”Θερμοπύλες” να κλείνει το μάτι στον Tom Waits, στο δε έργο του Κάλλια με το κομμάτι ”Κεριά” που ερμηνεύει η Αφροδίτη Μάνου και που κινείται σε δρόμους tango! Μεγάλες ερμηνευτικές στιγμές αποτελούν το ”Επέστρεφε” για τον Γισδάκη και τα ”Τείχη” με τον Θεοχαρίδη.

Οι δύο Καβάφηδες της Τζένης Τσίλη και του Κωνσταντίνου Κάλλια διαθέτουν εν τέλει κάτι σπάνιο: Είναι έτσι δομημένοι, ενορχηστρωμένοι και ερμηνευμένοι, που δύνανται να βάλουν την ποίηση του Αλεξανδρινού στα χείλη των ανθρώπων με τον ίδιο τρόπο – τηρουμένων των αναλογιών – που ο Θεοδωράκης έκανε κάποτε με τον Ελύτη και τον Ρίτσο. Ακούγοντας τα κομμάτια τους, ο ακροατής γίνεται μύστης μιας άρτιας σύζευξης μουσικής και ποίησης, έστω κι αν πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενους δημιουργούς που καταπιάστηκαν με τον σημαντικότερο Έλληνα ποιητή. Ανακαλύψτε τους δύο αυτούς δίσκους και αναζητήστε τους, στηρίζοντας παράλληλα την εγχώρια ανεξάρτητη δισκογραφική παραγωγή. Το ”Είπες θα πάγω σ’ άλλη γη” κυκλοφορεί σε CD, ενώ το ”Ένας άλλος Καβάφης” σε CD και σε βινύλιο.

Επικοινωνείτε με τους δημιουργούς στα emails: [email protected] και [email protected]