Δικαιοσύνη ή συγκάλυψη; Το όριο που χάθηκε

Αν κάποιος αναζητούσε ένα σύγχρονο παράδειγμα θεσμικής αμηχανίας που αγγίζει τα όρια της πρόκλησης, δεν θα χρειαζόταν να κοιτάξει πέρα από την τελευταία εξέλιξη στην υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων. Η απόφαση της δικαιοσύνης να μην επαναφέρει τον φάκελο σε ενεργή διερεύνηση δεν αφήνει απλώς αναπάντητα ερωτήματα, δημιουργεί την αίσθηση ότι αυτά τα ερωτήματα δεν πρόκειται ποτέ να απαντηθούν.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Διότι δεν μιλάμε για μια δευτερεύουσα υπόθεση, αλλά για ένα ζήτημα που αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της δημοκρατίας. Παρακολουθήσεις πολιτικών προσώπων, δημοσιογράφων, ανθρώπων που θα έπρεπε να λειτουργούν χωρίς φόβο σε ένα κράτος δικαίου.

Και όμως, αντί για πλήρη διαλεύκανση, αυτό που προκύπτει είναι ένα θεσμικό “κλείσιμο” που μοιάζει περισσότερο με υπεκφυγή παρά με απάντηση. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι, χωρίς υπερβολή, προκλητική. Σε μια συγκυρία όπου η κοινωνία απαιτεί διαφάνεια και λογοδοσία, η δικαιοσύνη εμφανίζεται να υψώνει ένα τείχος σιωπής. Όχι απαραίτητα με πρόθεση συγκάλυψης, αλλά με αποτέλεσμα που λειτουργεί ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Και στη δημόσια σφαίρα, το αποτέλεσμα συχνά μετρά περισσότερο από την πρόθεση.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, καθαρά. Όταν μια υπόθεση τέτοιου μεγέθους δεν προχωρά, κάποιος ωφελείται. Και ο ωφελημένος δεν είναι ο πολίτης που ζητά απαντήσεις. Είναι ένα πολιτικό σύστημα που βλέπει την πίεση να μειώνεται και τις ευθύνες να θολώνουν. Με αυτόν τον τρόπο, η δικαστική εξουσία —συνειδητά ή όχι— καταλήγει να λειτουργεί ως μηχανισμός αποσυμπίεσης για την εκτελεστική.

Και εδώ τίθεται το κρίσιμο ζήτημα: τι απομένει από τη διάκριση των εξουσιών όταν η μία εξουσία φαίνεται να διευκολύνει την άλλη; Η θεωρία λέει ότι η δικαιοσύνη αποτελεί αντίβαρο. Η πράξη, όμως, σε τέτοιες περιπτώσεις, δείχνει κάτι διαφορετικό: μια παράξενη ισορροπία όπου οι συγκρούσεις αποφεύγονται και οι ευθύνες διαχέονται.

Αυτό δεν είναι απλώς προβληματικό. Είναι επικίνδυνο.

Διότι η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από τις ίδιες τις αυθαιρεσίες της εξουσίας, αλλά και από την αδυναμία των θεσμών να τις ελέγξουν. Και όταν η δικαιοσύνη, που υποτίθεται ότι αποτελεί τον τελικό εγγυητή, εμφανίζεται απρόθυμη να φτάσει μέχρι τέλους, τότε το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: υπάρχουν όρια στη λογοδοσία.

Κάποιοι θα επικαλεστούν τη νομική ορθότητα της απόφασης. Ίσως έχουν δίκιο σε επίπεδο τύπου. Αλλά η δημοκρατία δεν λειτουργεί μόνο με τύπους, λειτουργεί με ουσία. Και η ουσία εδώ είναι ότι η κοινωνία δεν πείθεται. Όχι γιατί δεν κατανοεί τη νομική επιχειρηματολογία, αλλά γιατί διαισθάνεται ότι κάτι λείπει. Ότι η εικόνα δεν είναι πλήρης. Αυτή η αίσθηση ελλείμματος είναι που διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Όχι τα ίδια τα σκάνδαλα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτά αντιμετωπίζονται. Όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν με πλήρη ανεξαρτησία, τότε το πρόβλημα παύει να είναι συγκυριακό και γίνεται δομικό.

Και εδώ επιστρέφουμε στο ερώτημα του τίτλου. Μιλάμε για ένα κράτος δικαίου όπου οι δικαστές λειτουργούν ως ανεξάρτητοι θεματοφύλακες ή για ένα σύστημα όπου η δικαιοσύνη έχει, έστω και ανεπαίσθητα, πολιτικοποιηθεί; Η απάντηση ίσως να μην είναι απόλυτη.

Αλλά τέτοιες αποφάσεις γέρνουν τη ζυγαριά προς μια κατεύθυνση που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί καθησυχαστική. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα δεν είναι αν τηρήθηκαν οι διαδικασίες. Είναι αν αποδόθηκε δικαιοσύνη με τρόπο που να πείθει. Και αυτή τη στιγμή, η αίσθηση που κυριαρχεί δεν είναι η δικαίωση, αλλά η απορία. Και η απορία, όταν παραμένει αναπάντητη, μετατρέπεται σε δυσπιστία. Και η δυσπιστία, αργά ή γρήγορα, γίνεται κρίση θεσμών.

Αν αυτό δεν είναι πρόβλημα, τότε τι είναι;

Διαβάστε επίσης:

Ένας 89χρονος έκανε «κουρέλι» το δόγμα ασφαλείας της Κυβέρνησης – Πέντε τραυματίες

Ο 89χρονος μετά τον ΕΦΚΑ πήγε στο Εφετείο στην Λουκάρεως και πυροβόλησε ακόμη τρία άτομα

Ρόδος: 45χρονος προσπάθησε να ρίξει ΙΧ με τη εν διαστάσει σύζυγο και το παιδί του σε γκρεμό

Νέα Δημοκρατία: Αντάρτικο 5 βουλευτών με επιστολή για το «επιτελικό κράτος» – «Η χώρα δεν χρειάζεται απλώς αλλαγές προσώπων»

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr