Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης: Ιστορικό και μηνύματα

Η εκπαίδευση αποτελεί ένα δημόσιο αγαθό και ανθρώπινο δικαίωμα, στο οποίο πρέπει να έχει πρόσβαση κάθε άνθρωπος. Χαρακτηριστικά είναι και τα λόγια του Νέλσον Μαντέλα για την εκπαίδευση: «Η εκπαίδευση είναι το πιο ισχυρό όπλο που μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να αλλάξεις τον κόσμο».

Με γνώμονα την ανεκτίμητη αξία της εκπαίδευσης, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, το 2018, ανακήρυξε την 24η Ιανουαρίου κάθε έτους ως Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης.

Ιστορικό της Διεθνούς Ημέρας Εκπαίδευσης

Σύμφωνα με τον ιστότοπο Geneva Global Hub for Education in Emergencies, το 2018, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε την 24η Ιανουαρίου ως Διεθνή Ημέρα Εκπαίδευσης, προς τιμήν του ρόλου της εκπαίδευσης για την ειρήνη και την ανάπτυξη.

Ιστορικά, το δικαίωμα στην εκπαίδευση κατοχυρώνεται στο άρθρο 26 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η διακήρυξη απαιτεί δωρεάν και υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που υιοθετήθηκε το 1989, προβλέπει επίσης ότι οι χώρες οφείλουν να καθιστούν την τριτοβάθμια εκπαίδευση προσβάσιμη σε όλους.

Συμβολισμοί και Μηνύματα της Ημέρας

Η Διεθνής Ημέρας Εκπαίδευσης τιμά τη συμβολή της εκπαίδευσης στην προώθηση των θεμελιωδών μηνυμάτων της ειρήνης και της ανάπτυξης. Παράλληλα, η συγκεκριμένη Ημέρα, προωθεί το μήνυμα της συμπεριληπτικής, δια βίου και ισότιμης εκπαίδευσης, που συμβάλλει στην ισότητα των φύλων και καταπολέμησης της φτώχειας.

Με ποιους Τρόπους Τιμάται η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης

Η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης τιμάται κατά κύριο λόγο με σχετικές εκδηλώσεις όπως ομιλίες, ημερίδες και εκπαιδευτικές δραστηριότητες, με σκοπό την επισήμανση της σημασίας της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη των ατόμων και των κοινωνιών.

Όσον αφορά τη θεματική της φετινής Ημέρας από τα Ηνωμένη Έθνη, αυτή είναι: «Η δύναμη των νέων στη συν-δημιουργία εκπαίδευσης». Ειδικότερα, η Διεθνής Ημέρα Εκπαίδευσης 2026 θα αναγνωρίσει τους νέους και τον ρόλο τους ως παράγοντες αλλαγής στην επίτευξη μιας συμπεριληπτικής και ισότιμης ποιοτικής εκπαίδευσης και στην οικοδόμηση ειρηνικών, δίκαιων και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνιών.

Η UNESCO, θα τιμήσει την Ημέρα με δύο εκδηλώσεις στο Παρίσι και με την ευκαιρία αυτή θα δημοσιεύσει μια νέα παγκόσμια μέτρηση από την Παγκόσμια Έκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης, η οποία αξιολογεί τη συμμετοχή των μαθητών και των νέων στη νομοθεσία και τη χάραξη πολιτικής για την εκπαίδευση, και θα παρουσιάσει τη νέα ομάδα του Δικτύου Νεολαίας και Φοιτητών SDG4. Οι εκδηλώσεις:

• 23 Ιανουαρίου 2026, από τις 10:00 έως τις 13:00 (CET) – Κεντρικά Γραφεία της UNESCO, Παρίσι, Γαλλία, και διαδικτυακή μετάδοση. Παγκόσμια εκδήλωση που συγκαλεί νέους και φοιτητές μαζί με διεθνείς υπεύθυνους λήψης αποφάσεων.
• 23 Ιανουαρίου 2026, από τις 15:00 έως τις 17:00 (CET). Διαδικτυακή εκδήλωση με επικεφαλής νέους, η οποία παρουσιάζει τις ιστορίες νέων και τον ρόλο τους στην προώθηση της ποιοτικής εκπαίδευσης σε περιβάλλοντα που πλήττονται από κρίσεις, και διοργανώνεται από το Δίκτυο Νέων και Φοιτητών SDG 4 σε συνεργασία με άλλα δίκτυα και εταίρους της UNESCO, ιδίως το Δίκτυο Συνεργαζόμενων Σχολείων της UNESCO (ASPnet).

Και οι δύο εκδηλώσεις προσφέρουν τη δυνατότητα διαδικτυακής συμμετοχής. Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στον επίσημο ιστότοπο των Ηνωμένων Εθνών.

Στατιστικά Στοιχεία για την Εκπαίδευση σε Παγκόσμια Κλίμακα

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η εκπαίδευση αποτελεί μια σημαντική διέξοδο για τη φτώχεια, ειδικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, σύμφωνα με στατιστικά του Οργανισμού, περίπου 244 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι σε όλο τον κόσμο βρίσκονται εκτός σχολείου.

Επιπλέον, περίπου 617 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι δεν μπορούν να διαβάσουν και να κάνουν βασικά μαθηματικά. Λιγότερο από το 40% των κοριτσιών στην υποσαχάρια Αφρική ολοκληρώνουν το γυμνάσιο και περίπου τέσσερα εκατομμύρια παιδιά και νέοι πρόσφυγες είναι εκτός σχολείου. Όλα τα παραπάνω φανερώνουν τη δυσχερή κατάσταση που βρίσκεται η πρόσβαση στην εκπαίδευση σε παγκόσμια κλίμακα.

Στην Ελλάδα, όμως, τι ισχύει για την εκπαίδευση;

Οι αρνητικές «πρωτιές» της Ελλάδας για την Εκπαίδευση σε Παγκόσμια Κλίμακα

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) με το «Education at a Glance» του 2025, προσέφερε μια σημαντική οπτική για την κατάσταση της εκπαίδευσης σε παγκόσμια κλίμακα.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Οργανισμού, η Ελλάδα καταλαμβάνει ορισμένες αρνητικές θέσεις στην παγκόσμια κλίμακα, όπως οι δαπάνες στην εκπαίδευση και οι άνεργοι πτυχιούχοι.

Η κρατική δαπάνη στην εκπαίδευση

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ΟΟΣΑ, παρατηρούνται σημαντικές αποκλίσεις στις κρατικές δαπάνες της Ελλάδας σε σχέση με τον μ.ο. του Οργανισμού. Ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία για την κατάσταση της παιδείας στη χώρα περιλαμβάνουν:

• Η Ελλάδα δαπανά 6.420$ ανά μαθητή από την πρωτοβάθμια έως την μεταδευτεροβάθμια μη τριτοβάθμια εκπαίδευση, κατατάσσοντάς την στο χαμηλότερο άκρο του εύρους τιμών για τη χώρα, το οποίο κυμαίνεται κατά προσέγγιση από 2.000$ έως 27.000$.
• Σε αντίθεση με την πλειονότητα των εξεταζόμενων χωρών, οι κρατικές δαπάνες στην Ελλάδα είναι χαμηλότερες σε τριτοβάθμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α), από ό,τι σε πρωτοβάθμιο έως μεταδευτεροβάθμιο μη τριτοβάθμιο επίπεδο. Ειδικότερα, οι κρατικές δαπάνες στην Ελλάδα ανέρχονται σε 4.497$ ανά φοιτητή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σε σύγκριση με τον μ.ο. του ΟΟΣΑ που είναι 15.102$.
• Στην Ελλάδα, οι επενδύσεις στην εκπαίδευση στην πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση ανέρχονται στο 3,9% του ΑΕΠ, ποσοστό που βρίσκεται κάτω από τον μ.ο. του ΟΟΣΑ που είναι 4,7% με βάση αυτό το μέτρο.
• Όσον αφορά τις κυβερνήσεις, ως άμεση πηγή χρηματοδότησης, η Ελλάδα, κατέχει το ποσοστό της τάξεως του 78,3% της συνολικής χρηματοδότησης για την πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταδευτεροβάθμια μη τριτοβάθμια εκπαίδευση, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ που είναι 90,1%.

Οι εκπαιδευτικοί

Ένα ακόμα σημαντικό μέρος της έρευνας αφορά τους εκπαιδευτικούς. Οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα συνεχίζουν να βιώνουν την εξαθλίωση των πενιχρών μισθών και της απαξίωσης από τον κρατικό μηχανισμό.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά εναλλαγής καθηγητών, με 2,6% των εκπαιδευτικών να συνταξιοδοτούνται και 0,1% να παραιτούνται κάθε χρόνο. Το συγκεκριμένο ποσοστό έχει βαρύνουσα σημασία, καθώς με τη ροή συνταξιοδοτήσεων – προσλήψεων εκπαιδευτικών που υφίσταται μέχρι σήμερα, φανερώνοντας πως η εξαιρετικά χαμηλή εναλλαγή καθηγητών μπορεί να περιορίσει την ανανέωση του διδακτικού δυναμικού.

Αναφορικά με τους μισθούς των εκπαιδευτικών, οι πραγματικοί μισθοί των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι 31% χαμηλότεροι από εκείνους των εργαζομένων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πλήρους απασχόλησης, πλήρους έτους, σε σύγκριση με έναν μέσο όρο 17% χαμηλότερο σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Ως εκ τούτου, και τα συγκεκριμένα ποσοστά αποδεικνύουν για ακόμα μια φορά γιατί ο κλάδος των εκπαιδευτικών δεν αποτελεί ένα «ελκυστικό» επάγγελμα.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί το στατιστικό στις αυξήσεις των εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης τα τελευταία 10 έτη. Ειδικότερα, από το 2015, οι μέσοι μισθοί των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν αυξηθεί σε πραγματικούς όρους κατά 14,6% κατά μέσο όρο σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Στην Ελλάδα, αυξήθηκαν κατά 1,4% το 2024.

Διαβάστε επίσης:

Παγκόσμια Ημέρα Μπράιγ: Τι είναι – Ποιος ήταν ο Louis Braille

Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Ιστορία και σημασία

Διεθνής Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία: Αντιμετωπίζοντας διακρίσεις και περιθωριοποίηση στην Ελλάδα του 2025

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr