Δεκαπενταύγουστος: 10 έθιμα της ημέρας ανά την Ελλάδα

Ο Δεκαπενταύγουστος συγκαταλέγεται στις ημέρες του έτους που όλα παραλύουν, και, όχι αδίκως, καθώς θεωρείται το «Πάσχα του καλοκαιριού». Για τους χριστιανούς ορθόδοξους, τιμάται η Κοίμηση της Θεοτόκου, με χιλιάδες πιστούς να προστρέχουν στα κατά τόπους προσκυνήματα, ενώ αμέτρητα τελετουργικά και έθιμα αναβιώνουν σε κάθε γωνιά της χώρας.

Για πολλούς βέβαια η πιο «διάσημη» Παναγιά μπορεί να είναι εκείνη της Τήνου, όμως σε κάθε γωνιά της χώρας – και κυρίως στα νησιά – υπάρχει και μια ξεχωριστή Παναγιά, που συνοδεύεται από κάποιο τοπικό έθιμο.

Ένα «οδοιπορικό» σε 10 έθιμα του Δεκαπενταύγουστου

Ο Δεκαπενταύγουστος τιμάται με λαμπρότητα και σεβασμό σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, με ορισμένες περιοχές να τηρούν μέχρι και σήμερα παραδόσεις και έθιμα της Παναγίας. Πάμε να κάνουμε ένα μικρό οδοιπορικό και να μάθουμε για μοναδικά έθιμα και παραδόσεις της ημέρας.

Τήνος: Τάμα στην εικόνα της Παναγίας

Αδιαμφισβήτητα, οι περισσότεροι έχουν συνδέσει στο μυαλό τους τον Δεκαπενταύγουστο και την Κοίμηση της Θεοτόκου με την Τήνο και τον Ιερό Ναό Παναγίας Ευαγγελίστριας της Τήνου.
Χαρακτηριστική εικόνα αποτελεί το προσκύνημα με τους γονυπετείς πιστούς στον ναό της Ευαγγελίστριας, με σκοπό την εκπλήρωση του τάματος τους στην εικόνα της Παναγίας. Στην τοποθεσία που έχει χτιστεί ο ναός βρέθηκε η Εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Αναφορικά με την εικόνα, θεωρείται από τους πιστούς θαυματουργή, γι’ αυτό και χιλιάδες άτομα συρρέουν κάθε χρόνο για να την ασπαστούν. Σε κλίμα κατάνυξης, ψάλλονται ύμνοι και εγκώμια μπροστά στον επιτάφιο και την εικόνα της Παναγίας. Ιστορικά, οι πιστοί αποτίνουν φόρο τιμής στους ναύτες του καταδρομικού «Έλλη», που τορπιλίστηκε από ιταλικό υποβρύχιο ανήμερα της Παναγίας το 1940.

Κεφαλονιά: Τα φιδάκια της Παναγίας

Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα του Δεκαπενταύγουστου προέρχεται από το Ιόνιο Πέλαγος και το νησί της Κεφαλληνίας. Τα «φιδάκια της Παναγιάς» αποτελούν πόλο έλξης επισκεπτών, οι οποίοι συγκεντρώνονται στον ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στα χωριά Mαρκόπουλο στη νότια Κεφαλονιά. Συγκεκριμένα, η Παναγία η Φιδούσα είναι από τους πιο διάσημους ναούς του νησιού, καθώς ενός γεγονότος: φιδάκια μικρού μεγέθους, εντελώς ακίνδυνα, που φέρουν στο κεφάλι τέσσερις μαύρες μικρές κουκκίδες, σε σχήμα που θυμίζει σταυρό, εμφανίζονται από τις 6 έως τις 16 Αυγούστου στα βράχια πίσω από το φράγκικο καμπαναριό της εκκλησίας και έρπουν άφοβα ανάμεσα στον κόσμο, αλλά και μέσα στην εκκλησία.

Βέβαια, η παράδοση λέει ότι αν δεν εμφανιστούν τα φίδια (ναι, υπάρχει κι αυτή η περίπτωση) είναι κακός οιωνός για το νησί. Σε αντίθετη περίπτωση, η εμφάνισή τους θεωρείται καλοτυχία. Μάλιστα, λέγεται ότι όσα περισσότερα φιδάκια συλλέγονται και μεταφέρονται στο ναό τόσο καλύτερα είναι για την χρονιά αυτή.

Αιτωλοακαρνανία: Δεκαπενταύγουστος με το ποντιακό γλέντι στην εορτή της Παναγίας Σουμελά

Στην Αιτωλοακαρνανία, στη Σφήνα Αγρινίου ή Κυψέλη (σημερινή ονομασία της κοινότητας), τιμάται η Παναγία Σουμελά και στη συνέχεια ακολουθεί ποντιακό γλέντι. Αυτό πιθανώς οφείλεται στο γεγονός ότι πριν από μερικά χρόνια είχε φτάσει στην κοινότητα ακριβές αντίγραφο της ιερής εικόνας της Παναγίας Σουμελά, όπου την υποδέχθηκε πλήθος πιστών.

Προς τιμήν του γεγονότος αυτού, κάθε Δεκαπενταύγουστο, τιμάται η Παναγία Σουμελά με πανηγυρικό εσπερινό την παραμονή και θεία λειτουργία ανήμερα της εορτής. Μετά τη θεία λειτουργία ακολουθεί η περιφορά της εικόνας από τους νέους του χωριού. Το βράδυ, τελείται η σχετική εκδήλωση, το «πανοΰρ» όπως λέγεται στα ποντιακά, στο οποίο συμμετέχει πλήθος κόσμου που επισκέπτεται την περιοχή.

Ιστορικά, η περιοχή έχει άμεση σύνδεση με τον ποντιακό πληθυσμό, καθώς πόντιοι πρόσφυγες από τις περιοχές Τιβάν και Κοτύλια Κερασούντος, έφθασαν στη Σφήνα ή Κυψέλη το 1923.

Σέριφος: Το έθιμο της Ξυλοπαναγιάς

Μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές εκδηλώσεις είναι το πανηγύρι της Ξυλοπαναγιάς γύρω από τη γέρικη ελιά στην πλατεία τον Δεκαπενταύγουστο, που λαμβάνει χώρα στην αρχαιότερη εκκλησία του νησιού, που βρίσκεται στο χωριό Παναγιά.

Η ονομασία «Ξυλοπαναγιά» σχετίζεται με ένα παλιό έθιμο, το οποίο ήθελε τους νέους να «τσακώνονται» για το ποιος θα σύρει πρώτος το χορό με το ταίρι του γύρω από την αιωνόβια ελιά της πλατείας. Λέγεται ότι όποιο ζευγάρι τα κατάφερνε, θα κατέληγε σε γάμο την ίδια χρονιά. Για το λόγο αυτό οι άντρες χτυπιόντουσαν με κλαριά από πικροδάφνες (τις λεγόμενες «φυλλάδες») κι έτσι προέκυψε το όνομα Ξυλοπαναγιά.

Το έθιμοδεν υφίσταται πλέον, αλλά το πανηγύρι εξακολουθεί να υπάρχει και να προσελκύει αρκετούς επισκέπτες. Αν επισκεφτείτε τη Σέριφο για τον Δεκαπενταύγουστο, ετοιμαστείτε για τριήμερο γλέντι με φαγητό, κρασί, νησιώτικη μουσική και πολύ χορό!

Κάρπαθος: Το έθιμο του Κάτω Χορού στην Όλυμπο

Η θρησκευτική παράδοση στην Όλυμπο της Καρπάθου τιμάται με αίσθημα κατάνυξης και σεβασμό, ειδικά στις λεγόμενες «βαριές» εορτές. Οι λειτουργίες του Δεκαπενταύγουστου στην εκκλησία της Κοιμήσεως είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το πένθος, που χαρακτηρίζει την ημέρα και το ίδιο στοιχείο διατηρείται και στις σχετικές εκδηλώσεις.

Το αποκορύφωμα των εθίμων της Ολύμπου αδιαμφισβήτητα αποτελεί ο παραδοσιακός Κάτω Χορός. Οι οργανοπαίχτες παίζουν έναν αργόσυρτο ρυθμό και οι άντρες, καθισμένοι στο τραπέζι με ένα κομμάτι βασιλικό στο πέτο, τραγουδούν και πίνουν, με τη συνοδεία λαούτου και λίρας. Οι γυναίκες ακολουθούν με τις εντυπωσιακές παραδοσιακές στολές τους.

Ο χορός δεν αλλάζει το μοτίβο του, αργός με σταθερό βήμα, διαρκεί για ώρες, με την ατμόσφαιρα να είναι καθηλωτική για τους παρευρισκόμενους.

Πάρος: Ο επιτάφιος στην Εκατονταπυλιανή

Στο προσκύνημα της Παναγίας Εκατονταπυλιανής της Πάρου, συρρέουν κάθε χρόνο χιλιάδες πιστοί, οι οποίοι παρακολουθούν τη θεία λειτουργία και, στη συνέχεια, μια μεγάλη παρέλαση και την περιφορά της εικόνας της Παναγίας στους δρόμους της Παροικιάς.

Το βράδυ, τα σκάφη φωταγωγούνται και, μαζί με τα βεγγαλικά που πέφτουν στον σκοτεινό ουρανό του Αιγαίου και τον φωτίζουν, συνθέτουν ένα μοναδικό θέαμα για τους παρευρισκόμενους. Με την ολοκλήρωση της περιφοράς του επιταφίου, ακολουθούν εκδηλώσεις με παραδοσιακή μουσική, χορούς, παριανό κρασί και ντόπιους μεζέδες στην παραλία της Παροικιάς. Στη Νάουσα της Πάρου και πιο συγκεκριμένα στο λιμανάκι της, η νύχτα γίνεται μέρα, καθώς δεκάδες καΐκια προσεγγίζουν την προβλήτα με αναμμένες δάδες.

Πάτμος: Το έθιμο του επιταφίου

Η Πάτμος, το νησί της Αποκάλυψης, «του υιού της Βροντής» και του «Ηγαπημένου» μαθητή του Χριστού, χαρακτηρίζεται για το κλίμα σεβασμού και ευλάβειας. Βέβαια, όσον αφορά το θρησκευτικό στοιχείο, όλα περιστρέφονται γύρω από το ιστορικό μοναστήρι, όπου οι μοναχοί τηρούν το έθιμο του επιταφίου της Παναγίας, ένα έθιμο με βυζαντινές καταβολές.

Ο χρυσοποίκιλτος επιτάφιος της Παναγίας περιφέρεται στα σοκάκια του νησιού σε μεγαλοπρεπή πομπή, ενώ οι καμπάνες του μοναστηριού και των άλλων εκκλησιών ηχούν αδιάκοπα. Οι ψαράδες την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου βγάζουν τα καΐκια τους στη θάλασσα και με τη συνοδεία της εικόνας από τη Συνοικία Κονσολάτο Σκάλας, κατευθύνονται στον όρμο της Παναγίας του Γερανού. Με την ολοκλήρωση του εσπερινού τελείται η ευχή των σταφυλιών και ακολουθεί το κέρασμα παραδοσιακών προϊόντων.

Σιάτιστα: Οι καβαλάρηδες και το πανηγύρι της λεβεντιάς

Το έθιμο των «καβαλάρηδων της Σιάτιστας» που προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες, καθώς ιππείς από τη Σιάτιστα και τη γύρω περιοχή επισκέπτονται το μοναστήρι πάνω στα καταστόλιστα άλογά τους. Το πανηγύρι έχει τις ρίζες του στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν αποτελούσε ευκαιρία για τους σκλαβωμένους να δείξουν τη λεβεντιά και τον πόθο τους για λευτεριά και έχει χαρακτηριστεί ως πανηγύρι λεβεντιάς και τόλμης.

Γρεβενά: Το «Πάσχα του Καλοκαιριού»

Στα Γρεβενά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δικαίως αναφέρεται ο Δεκαπενταύγουστος ως το «Πάσχα του Καλοκαιριού». Ξενιτεμένοι από κάθε γωνιά του κόσμου μαζεύονται και ξεκινούν ένα ατελείωτο γλέντι που κάνει φίλους και συγγενείς να ξανασμίξουν.

Το επίκεντρο της γιορτής, φυσικά, είναι συγκεντρωμένο στο ψηλότερο χωριό της Ελλάδας, την πολυτραγουδισμένη Σαμαρίνα, αφού χιλιάδες προσκυνητές καταφθάνουν στη Μεγάλη Παναγιά, για να διασκεδάσουν σε ένα γλέντι που κρατάει τρεις ολόκληρες ημέρες. Το ίδιο σκηνικό επικρατεί και στη γειτονική Αβδέλλα, όπου για πέντε ημέρες η πλατεία του χωριού παίρνει χρώμα γιορτινό και σφύζει από ζωή.

Ιωάννινα: Το μόνιασμα των τσακωμένων

Στον Παλαιόπυργο Πωγωνίου στα Ιωάννινα, το πανηγύρι οργανώνει Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού. Το μεσημέρι, μετά το φαγητό, το οποίο γίνεται στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, ακολουθούν τα «ντολιά», ένα έθιμο το οποίο γίνονταν και παλιά και συνεχίζεται και σήμερα.

Κατά το έθιμο η εντολή ντολή –ντολιά δίνεται από τον «ντολή πασά» που ορίζεται κάποιος από τους μεγαλύτερους, και παίρνοντας το ποτήρι του με το κρασί θα το τσουγκρίσει με έναν παρευρισκόμενο (κάποιο ξένο καλεσμένο, τον παπά κ.ά.).

Θα πιει τρία ποτήρια ή τρεις φορές και θα τα αφιερώσει κάθε φορά και σε διάφορους ζητώντας από τους οργανοπαίκτες να παίξουν ένα τραγούδι. Ύστερα οι υπόλοιποι με την σειρά που ορίζει ο «ντολή πασάς» αφιερώνουν τις ευχές τους όπου θέλει ο καθένας ζητώντας και από ένα τραγούδι.

Ένας και από τους σκοπούς αυτού του εθίμου ήταν να διαλύονται και οι μικροπαρεξηγήσεις που είχαν δημιουργηθεί και να υπάρχει ομόνοια μεταξύ των χωριανών. Το βράδυ ακολουθεί παραδοσιακό πανηγύρι με τοπικές ενδυμασίες και Πωγωνήσιους χορούς. Το γλέντι διαρκεί μέχρι τις πρωινές ώρες.

Διαβάστε επίσης:

Κυριακή του Πάσχα: Τα έθιμα της ημέρας ανά την Ελλάδα

Μεγάλη Τετάρτη: Το ευχέλαιο – Το έθιμο με το προζύμι

Καθαρά Δευτέρα: Τα έθιμα ανά την Ελλάδα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr