Μπορούν τα κατοικίδια να μειώσουν τη μοναξιά της σύγχρονης πόλης;

Να διασταυρώνεται καθημερινά με εκατοντάδες βλέμματα στο μετρό, στον δρόμο, στη δουλειά, στο ασανσέρ της πολυκατοικίας και, παρ’ όλα αυτά, να επιστρέφει το βράδυ σε ένα σπίτι όπου κανείς δεν τον περιμένει.

Αυτή είναι ίσως μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σύγχρονης πόλης. Μπορεί να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην άλλη άκρη του κόσμου μέσα από μια οθόνη και να μη γνωρίζουμε το όνομα του ανθρώπου που μένει στο διπλανό διαμέρισμα.

Και κάπου εκεί, πίσω από χιλιάδες πόρτες, υπάρχει μια ουρά που κουνιέται. Μια γάτα που περιμένει στον καναπέ. Ένα ζώο που δεν γνωρίζει τι σημαίνει κοινωνική απομόνωση, αλλά μπορεί –χωρίς να το ξέρει– να την κάνει λίγο πιο υποφερτή.

Η μοναξιά δεν είναι απλώς συναίσθημα 

Η μοναξιά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος ζει μόνος. Είναι η απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που έχουμε και σε εκείνες που αισθανόμαστε ότι χρειαζόμαστε.

Το 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά, επισημαίνοντας ότι η κοινωνική αποσύνδεση έχει σημαντικές συνέπειες για την υγεία και την ευημερία.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η σχέση ανθρώπου και ζώου αποκτά ένα διαφορετικό ενδιαφέρον. Όχι επειδή ένα κατοικίδιο μπορεί να «θεραπεύσει» τη μοναξιά, αλλά επειδή μπορεί να δημιουργήσει κάτι πολύ σημαντικό: έναν σταθερό δεσμό.

Όταν κάποιος σε περιμένει στο σπίτι 

Όποιος έχει ζήσει με ένα ζώο γνωρίζει ότι η παρουσία του αλλάζει τον ρυθμό ενός σπιτιού. Υπάρχει κάποιος που θα ζητήσει φαγητό, παιχνίδι ή βόλτα. Που θα κουλουριαστεί δίπλα σου χωρίς να χρειάζεται να του εξηγήσεις γιατί σήμερα απλά δεν θέλεις να μιλήσεις.

Για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο που ζει μόνος, για κάποιον που έχασε τον σύντροφό του ή για έναν νέο που μετακόμισε σε μια μεγάλη πόλη χωρίς ισχυρό κοινωνικό δίκτυο, αυτή η καθημερινή παρουσία μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία. Και αυτό γιατί το ζώο δημιουργεί ρουτίνα. Σε καλεί να σηκωθείς, να φροντίσεις, να κινηθείς, να στρέψεις για λίγο την προσοχή σου έξω από τον εαυτό σου.

Κυρίως, όμως, δημιουργεί την αίσθηση ότι υπάρχει μια άλλη ζωή που σε χρειάζεται.

Μπορεί ένα ζώο να μας κάνει να νιώθουμε λιγότερο μόνοι;

Μια συστηματική ανασκόπηση 24 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2022 στο Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, εξέτασε τη σχέση μεταξύ κατοχής ζώου συντροφιάς, μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης.

Τα αποτελέσματα δεν επιτρέπουν να πούμε ότι «όποιος έχει κατοικίδιο δεν νιώθει μόνος». Έδειξαν όμως ότι στους ενήλικες η κατοχή ζώου συνδεόταν σε ορισμένες μελέτες με χαμηλότερη κοινωνική απομόνωση, ενώ μετά την πανδημία αρκετές έρευνες κατέγραψαν θετικότερη σχέση και ως προς τη μοναξιά.

Και αυτό έχει σημασία. Γιατί δείχνει ότι η σχέση με ένα ζώο δεν αντικαθιστά τις ανθρώπινες σχέσεις, μπορεί όμως υπό προϋποθέσεις να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στην απομόνωση.

Από το διαμέρισμα στη γειτονιά 

Ίσως, όμως, το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα ζώα δεν μας συνδέουν μόνο μαζί τους. Μπορούν να μας συνδέσουν και μεταξύ μας.

Ο σκύλος χρειάζεται βόλτα. Αυτή η καθημερινή έξοδος μπορεί να σημαίνει ένα «καλημέρα» στον άνθρωπο που συναντάς κάθε πρωί ή μια κουβέντα με κάποιον που έχει επίσης σκύλο.

Σε μελέτη ατόμων άνω των 55 ετών, η πιθανότητα να συναντούν και να γνωρίζουν γείτονες ήταν 2,4 φορές μεγαλύτερη στους ιδιοκτήτες σκύλων σε σχέση με τους ιδιοκτήτες γάτας.

Ακόμη και γύρω από τα αδέσποτα ζώα δημιουργούνται μικρές κοινότητες. Άνθρωποι που μέχρι χθες ήταν άγνωστοι γνωρίζονται επειδή ταΐζουν τις ίδιες γάτες, προσπαθούν να σώσουν ένα τραυματισμένο ζώο ή συνεργάζονται για μια υιοθεσία.

Μέσα στην ανωνυμία μιας μεγάλης πόλης, ένα ζώο μπορεί να γίνει η αφορμή για μια γνωριμία με έναν άλλο άνθρωπο.

Η άλλη όψη: όταν τα ζώα μπορεί να μας απομακρύνουν από τους ανθρώπους 

Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά της σχέσης μας με τα ζώα, για την οποία μιλάμε λιγότερο. Για κάποιους ανθρώπους η πολύ έντονη ενασχόληση με τα κατοικίδια –και ακόμη περισσότερο με τη φροντίδα ή τη διάσωση αδέσποτων– μπορεί αντί να ανοίξει τον δρόμο προς την κοινωνική επαφή, να τον περιορίσει.

Η καθημερινότητα ενός ανθρώπου που φροντίζει πολλά ζώα μπορεί να γεμίσει με ταΐσματα, θεραπείες, κτηνιάτρους, διασώσεις, οικονομικές υποχρεώσεις και περιστατικά που δεν τελειώνουν ποτέ. Ο προσωπικός χρόνος συρρικνώνεται και μαζί του, κάποιες φορές, περιορίζονται οι έξοδοι, οι φίλοι και οι ανθρώπινες σχέσεις.

Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο λεπτό. Ένας άνθρωπος που έχει απογοητευτεί ή πληγωθεί από τις ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να αισθανθεί μεγαλύτερη ασφάλεια στη σχέση του με ένα ζώο. Αυτό από μόνο του δεν είναι προβληματικό. Γίνεται, όμως, αν η σχέση με τα ζώα αρχίσει να αποτελεί υποκατάστατο κάθε ανθρώπινης σύνδεσης.

Τα ζώα μπορούν να μας προστατεύσουν από τη μοναξιά, δεν πρέπει, όμως, να γίνουν ένας τρόπος να κρυφτούμε μέσα σε αυτήν.

Ένα ζώο δεν είναι φάρμακο 

Υπάρχει και μια σημαντική γραμμή που δεν πρέπει να περάσουμε. Ένα ζώο δεν υιοθετείται ως αντικαταθλιπτικό ή ως προσωρινό αντίδοτο στη μοναξιά.

Είναι ένα έμβιο ον και η απόφαση να μοιραστούμε τη ζωή μας μαζί του σημαίνει:

• χρόνο και καθημερινή φροντίδα,
• οικονομική ευθύνη,
• συνέπεια και προσαρμογή της καθημερινότητάς μας,
• δέσμευση που μπορεί να κρατήσει πολλά χρόνια.

Η σχέση έχει αξία όταν είναι αμφίδρομη: όταν ο άνθρωπος δεν αναζητά μόνο τι μπορεί να πάρει από το ζώο, αλλά είναι έτοιμος και να του προσφέρει χρόνο και φροντίδα.

Τελικά, αυτό που έχει σημασία είναι ο δεσμός 

Τα ζώα δεν μπορούν να εξαφανίσουν τη μοναξιά της σύγχρονης πόλης. Δεν αντικαθιστούν την οικογένεια, τους φίλους, μια αγκαλιά ή την ανάγκη μας να ανήκουμε σε μια ανθρώπινη κοινότητα.

Μπορούν, όμως, να σπάσουν τη σιωπή ενός άδειου σπιτιού και να δημιουργήσουν μια καθημερινότητα. Να μας συστήσουν στον γείτονα και κάποιες δύσκολες νύχτες, να καθίσουν απλώς δίπλα μας.

Ίσως τελικά αυτό να μας θυμίζει η σχέση μας με τα ζώα: μπορεί να ζούμε σε πόλεις γεμάτες ανθρώπους, αλλά αυτό που έχουμε ανάγκη δεν είναι απλώς η παρουσία των άλλων. Είναι να αισθανόμαστε ότι συνδεόμαστε πραγματικά με κάποιον.

Διαβάστε επίσης:

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μας όταν χαϊδεύουμε έναν σκύλο;

Η φιλοζωία έγινε lifestyle;

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr