Μπορεί η σιωπή να εκληφθεί ως ειρήνη; Η γραμματική της λογοδοσίας στη Γάζα

Η ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα στις 9 Οκτωβρίου 2025 ήρθε ως κατάληξη πολύμηνων διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, διαμεσολαβημένων από το Κατάρ και την Αίγυπτο, και παρουσιάστηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως ένα πρώτο βήμα προς σταθεροποίηση, παρά τις βαθιές ανισορροπίες που διαπερνούν το πλαίσιο της συμφωνίας.

Σύμφωνα με όσα δημοσιοποιήθηκαν, το Ισραήλ θα αποσυρθεί σταδιακά από την κεντρική και νότια Γάζα, θα επιτραπεί η επιστροφή εκτοπισμένων προς τον βορρά, θα αυξηθούν οι ροές ανθρωπιστικής βοήθειας από Ράφα και Κερέμ Σαλόμ, ενώ η Χαμάς δεσμεύθηκε για απελευθέρωση ομήρων με αντάλλαγμα σταδιακές αποφυλακίσεις Παλαιστινίων κρατουμένων.

Παρά το εύρος της, η εκεχειρία προκάλεσε επιφυλακτική αναγνώριση αντί ανακούφισης μεταξύ ανθρωπιστικών φορέων και τοπικών κοινοτήτων, καθώς παραμένουν εκτοπισμένοι περίπου 1,9 εκατ. άνθρωποι και μεγάλα τμήματα της Γάζας είναι μη κατοικήσιμα.

Παράλληλα, η αρχιτεκτονική της συμφωνίας, περιγραφόμενη διπλωματικά ως «πρώτη φάση», αναπαράγει ασυμμετρίες δίνοντας προτεραιότητα σε ρυθμίσεις ασφαλείας και ελεγχόμενες ροές βοήθειας αντί πολιτικής αποκατάστασης και λογοδοσίας.

Το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και ιδίως η Τέταρτη Συνθήκη της Γενεύης και το Καταστατικό της Ρώμης, απαγορεύουν ρητά τη συλλογική τιμωρία, τη στοχοποίηση αμάχων και την καταστροφή υποδομών ζωτικής σημασίας.

Είναι σαφές και αδιαπραγμάτευτο λοιπόν ότι η εσκεμμένη επίθεση κατά αμάχων ή μη στρατιωτικών στόχων, συμπεριλαμβανομένων ιατρικών εγκαταστάσεων, συνιστά έγκλημα πολέμου κατά το Άρθρο 8 του Καταστατικού της Ρώμης.

Παρά ταύτα, η επιβολή παραμένει ελλιπής, με παραβιάσεις να συνεχίζονται μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023 υπό το λεξιλόγιο της «αυτοάμυνας» και «ασφάλειας». Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, με προσωρινά μέτρα τον Ιανουάριο 2024, έταξε στο Ισραήλ υποχρεώσεις πρόληψης βάσει της Σύμβασης για τη Γενοκτονία και διευκόλυνσης ανθρωπιστικής βοήθειας, ενώ υπενθύμισε το καθήκον από τα κράτη-μέλη να προλαμβάνουν γενοκτονικές επιχειρήσεις.

Η απουσία κατ’ επέκτασιν, ουσιαστικής πολιτικής μεταστροφής αναδεικνύει κρίση συμμόρφωσης και επικαιρότητας του δικαίου, το οποίο ιστορικά διαμορφώθηκε μέσα από αποικιακές σχέσεις εξουσίας.

Για πολλούς Παλαιστίνιους που βιώνουν εκτοπισμό και πείνα, η εκεχειρία συνιστά προσωρινή αναστολή της βίας και όχι ουσιαστικό μετασχηματισμό. Τα δεδομένα είναι σκληρά με περίπου το 90% του πληθυσμού να έχει εκτοπιστεί ενώ πλέον, πάνω από το 82% της Γάζας τελεί υπό εντολές εκκένωσης, «no-go» ζώνες ή αλληλοεπικαλύψεις τους.

Επιπλέον, πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι βρέθηκαν σε συνθήκες λιμού τον Αύγουστο 2025, σύμφωνα με την IPC και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Επομένως, η γενοκτονία δεν περιορίζεται στη θανατηφόρα βία καθώς περιλαμβάνει και τη συστηματική καταστροφή των κοινωνικών και υλικών θεμελίων που στηρίζουν τη συλλογική ζωή. Μια εκεχειρία συνεπώς που αφήνει αυτά τα θεμέλια σε ερείπια απλώς μεταβάλλει τον ρυθμό της καταστροφής.

Για μία ακόμα φορά, η ανθρωπιστική ρητορική καλείται να καλύψει το κενό της πολιτικής παράλυσης. Οι ροές βοήθειας και οι ιατρικές παρεμβάσεις λειτουργούν ως ηθική αποζημίωση χωρίς να θίγουν τους όρους που τις καθιστούν αναγκαίες.

Στη Γάζα, το ανθρωπιστικό πλαίσιο επιτρέπει διεθνή ενεργοποίηση χωρίς αντιπαράθεση με την πολιτική πραγματικότητα της κατοχής και απαρτχάιντ.

Έτσι, οι Παλαιστίνιοι αντιμετωπίζονται ως αποδέκτες φροντίδας αντί για πολιτικά υποκείμενα με κυριαρχία- μια «διοικητική ενσυναίσθηση» που διαχειρίζεται τον πόνο χωρίς να αίρει τις αιτίες.

Ακόμη κι αν η φυσική βία μειώνεται, οι όροι που την καθιστούν δυνατή παραμένουν. Πολιορκία, αποστέρηση και συστηματική άρνηση βασικών αγαθών.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η γενοκτονία έχει (ή θα) πάψει, αλλά αν μπορεί να «τερματιστεί» όσο η αρχιτεκτονική της κυριαρχίας παραμένει άθικτη.

Η Λωρίδα έχει μετατραπεί σε διοικούμενο, οριακά μη βιώσιμο χώρο, όπου η ζωή συντηρείται στο χείλος της εξάλειψης. Και έτσι, ο νόμος, εν προκειμένω, νομιμοποιεί ιεραρχίες, κατονομάζει την κυριαρχία ως «τάξη» και στιγματίζει την αντίσταση ως εγκληματικότητα.

Η διεθνής αντίδραση φανερώνει αποσάθρωση της ιδέας του δικαίου ως περιορισμού της ισχύος με τα προσωρινά μέτρα του Διεθνούς Δικαστηρίου Χάγης που συνοδεύτηκαν από δηλώσεις «ανησυχίας» αλλά όχι από κυρώσεις, ενώ ανθρωπιστικές ρίψεις συνυπήρξαν με συνεχιζόμενες μεταφορές οπλισμού από ορισμένα κράτη.

Η Σύμβαση για τη Γενοκτονία, ενώ επιβάλλει στο κράτος όχι μόνο την αποχή αλλά και την υποχρέωση πρόληψης, με την επιλεκτική εφαρμογή του δικαίου υπονομεύει την «τάξη που βασίζεται σε κανόνες» και επιβεβαιώνει ότι η νομιμότητα ιστορικά κατανέμεται άνισα.

Η διαρκής επίκληση «ειρηνευτικής διαδικασίας» και «αποκλιμάκωσης» συγκαλύπτει ότι η ειρήνη, όπως συγκροτήθηκε από το πλαίσιο στο Όσλο υπήρξε διαχειριστικό καθεστώς χωρίς απελευθέρωση.

Με αυτό τον τρόπο, η παρούσα εκεχειρία κινδυνεύει να παγιώσει την αναστολή βίας ως «λύση», αφήνοντας άθικτες τις δομές κυριαρχίας.

Εάν πράγματι επιδιώκουμε έναν ουσιαστικό τερματισμό της βίας, αυτός δεν μπορεί να στηρίζεται στη διαχείριση αλλά στη ριζική μεταμόρφωση, στην αποκατάσταση της παλαιστινιακής κυριαρχίας, στη λογοδοσία για τα συστημικά εγκλήματα, στην αποδόμηση των δομών απαρτχάιντ και στην επιβεβαίωση της αυτοδιάθεσης ως αδιαπραγμάτευτου θεμελίου κάθε δίκαιης και βιώσιμης ειρήνης.

** Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά, στα αγγλικά στο Middle East Monitor

* Η Τατιάνα Σβώρου είναι Σύμβουλος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ανθρωπιστικής Συνηγορίας. Από το 2019 έως σήμερα έχει συμμετάσχει σε αποστολές με διαφορετικούς οργανισμούς (Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, Save the Children) στο Λίβανο, το Ιράκ, την Ιορδανία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και έχει υλοποιήσει στρατηγικές υπεράσπισης για την Τυνησία/Λιβύη και τη βορειανατολική Συρία.

Διαβάστε επίσης:

Αδράνεια και Φίμωση: Το «Double – tap» της καταστροφής στη Γάζα

«Αφήστε τα παιδιά να μιλήσουν» – Ο φακός του Μάριου Λώλου επιστρέφει στη Λέσβο

«Οι Στάχτες της Μόριας» – Φωνές από το σκοτεινότερο Καμπ Προσφύγων της Ευρώπης

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr