Από το Ράφι στις SmartTV: Συνέντευξη με έναν πρώην βιντεοκλαμπά

Πριν ξεκινήσουμε οφείλω να δώσω έναν υποκειμενικό ορισμό για το  Video Club, ώστε να ξέρουμε όλοι για τι πράγμα μιλάμε.

Video Club: 

•  Κατάστημα ενοικιάσεων βιντεοκασέτας κι αργότερα DVD και παιχνιδιών για κονσόλες ή/και υπολογιστή.

• Χώρος κινηματογραφικής συζήτησης, πηγή νέων κινηματογραφικών ανακαλύψεων, πολλές φορές και χώρος ψυχοθεραπείας.

Η Ατμόσφαιρα και η Ιεροτελεστία

Μια από τις ειδήσεις που προκάλεσαν μεγάλο «θόρυβο» ήταν η προσπάθεια του Netflix να αγοράσει τα δικαιώματα της Warner και του HBO. Πλατφόρμες-κολοσσοί που στις λίστες τους υπάρχουν αμέτρητες σειρές και ταινίες, όχι απαραίτητα καλές, που με ένα ατελείωτο scrolling σίγουρα θα βρεις κάτι να δεις. Τουλάχιστον για μισή ώρα αν πρόκειται για ταινία, τουλάχιστον για 2-3 επεισόδια αν πρόκειται για σειρά. Μια δεξαμενή με «κινηματογραφικό» περιεχόμενο πραγματικά αδύνατο να καταναλωθεί. Αντίστοιχες πλατφόρμες είναι το Disney, το AmazonPrime, το AppleTV, το δικό μας Ertflix και τα υπόλοιπα κανάλια που σιγά σιγά μπαίνουν στο χορό. 

Πάμε λίγο πίσω όμως. 

Πριν απ’ όλα αυτά, όσοι θέλαμε να δούμε ταινίες ή σειρές, τρέχαμε στο Βίντεο Κλαμπ της γειτονιάς να νοικιάσουμε μια κόπια, αν προλαβαίναμε. Πλέον δεν ξέρω αν έχει μείνει τέτοια κατάστημα ανοιχτό κι αν ναι, για πόσο ακόμα. Ένα τέτοιο είχε κι ο Γιώργος. Στην Ιεράπετρα, ανάμεσα στα τουριστικά. Όχι κάποια οικογενειακή επιχείρηση, μα επιλογή συνειδητή. Αφού σπούδασε κι ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο γύρισε στην Ιεράπετρα και άνοιξε Βίντεο Κλαμπ.

«Είχα το θράσος να ανοίξω το μαγαζί το 2005, την εποχή που είχαμε ήδη DSL στην Ελλάδα, (πολύ μικρές ταχύτητες βέβαια) επειδή ήμουν βέβαιος για το πώς θα προσεγγίσω κάποιον που δεν ήξερε τι ήθελε να δει ακριβώς. Μπορεί την πειρατεία να μην την κυνήγησε καμία κυβέρνηση στα σοβαρά (προφανώς ούτε τώρα την κυνηγάει, πάλι με μπαμπούλες λειτουργεί η διαδικασία), αλλά εγώ ήξερα πώς έπρεπε να κάνω την δουλειά αυτή, και την έκανα πολύ καλά! Μπορούσα να μπω πολύ εύκολα στη θέση του πελάτη μου, έχοντας δει ήδη χιλιάδες ταινίες και να του προτείνω ό,τι ήθελε αυτός. Το ίδιο συνέβαινε και στα video games, ήμουν και είμαι ακόμα φανατικός gamer στα 47 μου.» μου λέει. Κι όντως ήταν! Μεγάλο κομμάτι όσων γνωρίζω για τον κινηματογράφο το χρωστάω στον Γιώργο κι αυτό κυρίως επειδή πάντα μου πρότεινε κάτι που δεν ήξερα πως ήθελα. Κι αυτό δεν ήταν ποτέ κάτι πολύ γνωστό όπως ένα blockbuster ή μια πολύ γνωστή σειρά. Με τέτοιες προτάσεις κέρδιζε του σινεφίλ:

«Το ποιός θα προλάβει την ταινία που ήθελαν όλοι το έζησα για λίγο καιρό, πολύ γρήγορα οι πελάτες που είχα δεν χαμπάριαζαν από “σκουπίδια” της Marvel και ζητούσαν μόνοι τους κάτι καλύτερο. Την αγωνία της νέας κυκλοφορίας την έζησα κυρίως με τα παιχνίδια, έβγαινε πχ το νέο God of War και περίμενε κόσμος να το νοικιάσει. Αν η φορολογία δεν ήταν τόσο παράλογη στην Ελλάδα το μαγαζί θα ήταν ακόμα ανοιχτό , ακόμα και αν οι εταιρείες διανομής έχουν κλείσει από το 2020. Ξέρεις, αν θες να αγοράσεις ένα DVD ή Blu-ray ή ένα 4Κ , δεν το πουλάει πλέον κανείς στην Ελλάδα, πρέπει να μπεις σε online store να το παραγγείλεις απ έξω». 

Ναι, ήταν αυτή η ατμόσφαιρα στο Βίντεο Κλαμπ, πρώτα με τις τεράστιες αφίσες για τη διαφήμιση που πολλοί (κι ο γράφων μέσα σε αυτούς) προσπαθούσαν να πάρουν κι αργότερα οι εκδόσεις των ταινιών με διάφορα καλούδια όπως κομμένες σκηνές, τα box-sets από σειρές, οι φιγούρες από παιχνίδια… Μια κατάσταση που οριακά θύμιζε μουσείο. Αυτό στο σήμερα έγινε swipe up μέχρι κάποιο preview να κερδίσει το ενδιαφέρον του θεατή.

Χειροπιαστό vs Ψηφιακό

Το κόλλημα με τον κινηματογράφο το είχα πριν γνωρίσω τον Γιώργο και μάλλον αυτό μας  έφερε κοντά. Οι ταινίες πολλές φορές σε  σημαδεύουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Άτομα που τις είδατε μαζί, συζητήσεις που έγιναν πριν και μετά και φυσικά η φυσική μορφή της ταινίας ή της σειράς. Η βιντεοκασέτα και το DVD που μπορείς ανά πάσα στιγμή να πάρεις από το ράφι και να δεις ξανά. Σήμερα τα οι πλατφόρμες το λένε «υπηρεσία on demand». Κι από την ταινία “χειροπιαστή” σε φυσική μορφή έρχονται και τα υπόλοιπα, όπως δίσκοι με το soundtrack, αντικείμενα από τις ταινίες (όπως το Δαχτυλίδι από τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών), φιγούρες από παιχνίδια και τόσα ακόμα που ο κατάλογος δεν σταματά. 

Πώς όμως το έζησε αυτό ένας…βιντεοκλαμπάς;«Ήμουν, και είμαι, μανιακός με τον κινηματογράφο. Έχω δώσει πολλές χιλιάδες ευρώ, όχι μόνο για τις ταινίες αλλά και για αγάλματα που έχουν να κάνουν με σινεμά. Δεν ήταν λίγος ο κόσμος που ερχόταν και χάζευε αυτά που δεν πουλούσα ποτέ. Ήταν η δική μου συλλογή που την έφερα στο μαγαζί και δεν μπορώ να σκεφτώ ακόμα και σήμερα κάτι καλύτερο για τη βιτρίνα ενός Βίντεο Κλαμπ. Κόσμος έμπαινε μέσα για να χαζέψει αγάλματα ή να δει πώς είναι η κασετίνα του Scrubs για παράδειγμα. Δεν το νοίκιαζαν γιατί το είχαν  δει αλλά το έπιαναν στα χέρια τους!  Η ιδιοκτησία ενός έργου τέχνης σε οποιαδήποτε μορφή ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΘΕΙ, και δεν θα χαθεί, εκτιμώ. Το streaming μας έχει διευκολύνει πάρα πολύ, αλλά έχεις ακούσει τους λάτρεις της μουσικής και το τι λένε για τη βελόνα και το βινύλιο! Το ίδιο ισχύει και για τις ταινίες. Το αίσθημα της ιδιοκτησίας δεν συγκρίνεται με τίποτα και είναι τρελό το πώς το αφήσαμε να φύγει έτσι.

Aλήθεια πότε ήταν η στιγμή που παρατήσαμε το dvd και δώσαμε τα κλειδιά στο streaming ;  Αυτοί που δεν πρόλαβαν τα βιντεάδικα δεν μπορούν να καταλάβουν πώς είναι να πληρώνεις για ένα καλό εξώφυλλο και μια μάπα ταινία! Το να την πατήσεις έτσι σε έβαζε κατευθείαν στην διαδικασία να ψάξεις τους συντελεστές και να προσπαθήσεις να μην ξαναδείς ταινία τους! Τώρα δεν έχει καμία σημασία να το κάνεις αυτό γιατί αν ανοίξεις το Netflix το πιο πιθανό είναι να κάνεις ένα ζάπινγκ και να το κλείσεις γιατί κλείνουν τα μάτια σου! Αλλά και στις περιπτώσεις που τελικά μένεις ξύπνιος, είναι τόσα πολλά τα πράγματα που έχεις να δεις και βγαίνουν όλα τόσο ίδια που δεν έχει σημασία τι θα επιλέξεις να δεις.

Έχει πάνω ταμπέλα “Netflix original”, “Disney+ original” κλπ; Είναι μετριοκακό! Ελάχιστες φορές το προϊόν, το περίφημο CONTENT, ΔΕΝ είναι μετριοκακό. Και αυτό συμβαίνει επειδή οι δημιουργοί γνωρίζουν ότι οι σειρές ή οι ταινίες που φτιάχνουν είναι απλά background noise για να σκρολάρεις στο κινητό σου. Αυτή είναι η φρικτή αλήθεια, και το ερώτημα που βγαίνει είναι “Το doomscrolling έφερε το αίσχος του Netflix ή το αίσχος του Netflix έφερε το doomscrolling”; Συχνά αναρωτιέμαι αν είμαι ελιτιστής που δεν βλέπω TikTok και βλέπω ταινίες πλέον. Τόσο έχει ξεπέσει η έννοια του ελιτισμού, κάποτε σήκωνες τη μύτη και δήλωνες ότι σου αρέσει ο γαλλικός και ο κορεάτικος κινηματογράφος, τώρα είναι αρκετό να πεις ότι απλά σου αρέσει ο κινηματογράφος! Την εποχή της βιντεοκασέτας την έζησα ως πελάτης και τη σνόμπαρα επιδεικτικά! Τώρα πλέον κυνηγάω τα σκουπίδια που διασώθηκαν από εκείνη την εποχή και γράφω για αυτά στο substack. Ήταν σκουπίδια χωρίς καμία ωραιοποίηση του παρελθόντος. Ελπίζω σε 40 χρόνια από τώρα να μην υπάρχουν ανάλογοι σκουπιδοφάγοι που να ασχολούνται με το content του Netflix.» 

Να κάτι που έχει χαθεί στο βάθος του ατελείωτου scrolling στις πλατφόρμες. Ποιος άραγε θυμάται πως μια ταινία αποτελεί έργο τέχνης;;; 

Τα πρόστιμα και οι περιορισμοί:

Σπίτια με 10 συνδρομές πλέον, ανταλλαγές password για αλλαγή πλατφόρμας και πολλά άλλα συμβαίνουν ώστε να μπορεί ο καθένας μας να δει ό,τι θέλει, όποτε θέλει, όπου κι αν βρίσκεται. Ακόμα κι αν κάτι μόλις κυκλοφόρησε.

«Τώρα κυνηγάνε το password sharing και βάζουν πρόστιμα για το stream. Στο βίντεο κλαμπ, το μόνο «πρόστιμο» ήταν αυτό της καθυστέρησης. Ποιο σύστημα ήταν τελικά πιο δίκαιο για τον θεατή; Δεν μου άρεσε να παίρνω πρόστιμα, το θεωρούσα κάπως άτιμο. Κρατούσα πρόστιμο όταν μια ταινία ήταν δημοφιλής και είχε σχετική ουρά. Ίσως αν ήμασταν πιο χαλαροί με αυτό ο κλάδος θα ζούσε παραπάνω. Είναι απάνθρωπο να χρεώνεις πχ 50€ πρόστιμο επειδή ο άλλος ξέχασε μια ταινία που δεν θέλει να δει κανείς ένα μήνα. Το πρόστιμο γενικότερα είναι το μόνο πράγμα που κέρδισε από το streaming ο καταναλωτής χωρίς αστερίσκους. Για όλα τα υπόλοιπα υπάρχει τίμημα.»

Όμως, είναι αυτή η υπερπληθώρα σε ταινίες και σειρές τόσο καλή όσο θέλουμε να πιστεύουμε και γενικά, πώς έβλεπε και βλέπει αυτή την υπερβολική παραγωγή ένας πρώην βιντεοκλαμπάς;

«Ποιά κινηματογραφική εβδομάδα; Το content του Netflix είναι στην ίδια μοίρα με τα αυτό των δημιουργών περιεχομένου. Δυστυχώς, επειδή και τα 2 τα βλέπουμε στο κινητό μας, έχουμε μπερδέψει την Μοντέρνα Σιντερέλα με τον David Fincher και καταναλώνουμε με την ίδια λαιμαργία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ, οπότε μοιραία το ξεχνάμε όχι σε μια εβδομάδα, μα σε ένα λεπτό.»

Η Τοπική Κοινωνία και το Τέλος

Το μικρό κοινό της Ιεράπετρας, επικεντρωνόταν μεν στον τουρισμό, έμπαινε όμως συχνά στο βίντεο κλαμπ, αν όχι για να πάρει κάτι, τουλάχιστον για να συζητήσει:

 «Σε μια μικρή πόλη όπως η Ιεράπετρα τέτοια μαγαζιά εύκολα γίνονται στέκια, ήταν από την αρχή αυτός ο στόχος, και τον πέτυχα χωρίς να προσπαθήσω ιδιαίτερα. Το μαγαζί ήταν σημείο συνάντησης, κέντρο (υπο)κουλτούρας και πολιτισμού, και ενίοτε…εξομολογητήριο. Ο κόσμος ήθελε να μιλήσει είτε για την ταινία που είδε, είτε για τα προβλήματά του. Πολλές φορές είχα το ρόλο όχι του ψυχολόγου ακριβώς, αλλά του μπάρμαν. Έκανα φίλους αρκετούς πελάτες και έχασα αρκετούς πελάτες επειδή δεν τους άντεχα. Ο πελάτης που έμπαινε μέσα στο μαγαζί ήταν σε περίεργη ψυχολογική κατάσταση. Διάλεγε κάτι που θα έβλεπε αργότερα για να χαλαρώσει. Δεν είναι όπως το πας σε καφέ ή σε μπαρ, έχεις ακόμα το στρες της ημέρας αλλά διαλέγεις κάτι για πιο μετά.

Και μετά ήρθε ο Covid κι έκανε τα πράγματα ακόμα πιο περίεργα…

«Όταν χτύπησε ο Covid και η καραντίνα δεν μπορούσα να φανταστώ τι θα ερχόταν. Κυριολεκτικά μέσα σε εβδομάδες είδα το τέλος να έρχεται. Ξερεις, η πειρατεία υπήρχε και θα υπάρχει πάντα, με τον Covid όμως όλοι έβαλαν Νετφλιξ, όλοι γίνανε σειράκηδες, συζηταγανε στα social media για το πόσο καλή σειρά είναι τρισάθλια σκουπίδια όπως το Vikings ή το Lucifer! Δεν ήταν πάντα έτσι, το Netflix original το 2014-15 πχ ήταν σχετικά αξιόπιστο, έβγαλε λίγες σειρές αλλά ήταν αξιόλογες. Σειρές όπως το House of Cards ή το Bojack Horseman. To 2020 με τον πλανήτη να κλείνεται μέσα και να λιώνει μερόνυχτα με ό,τι έβρισκε, άρχισε το μεγάλο φαγοπότι των υπηρεσιών αυτών. Τότε γνωρίσαμε την λέξη “content”. Το περιεχόμενο όχι ως μορφή τέχνης αλλά ως junk food, με την καλλιτεχνική αξία ενός youtube video. Κάτι που παράγεται πολύ γρήγορα, σε μεγάλες ποσότητες και είναι πολύ εύκολο να καταναλωθεί από πολύ μεγάλη μερίδα του κόσμου. Μετά το τέλος της 1ης καραντίνας άνοιξα το μαγαζί και είδα ελάχιστους πελάτες να επιστρέφουν. Στο τέλος της 2ης καραντίνας δεν υπήρχε περιθώριο για να συνεχιστεί η λειτουργία. Η άμεση πρόσβαση στο streaming, είτε νόμιμο είτε παράνομο, μας σκότωσε. Πελάτες είχα ακόμα, αλλά ήταν μη βιώσιμη η κατάσταση από τη στιγμή που η φορολογία είναι τόσο άδικη. Δεν είναι δυνατόν να φορολογείται το ίδιο ο Σκλαβενίτης με το μαγαζί που την βγάζει δεν την βγάζει κάθε μήνα.»

Ερωτήσεις σ’ έναν πρώην βιντεοκλαμπά

Το μικρό αυτό Βίντεο Κλαμπ “έζησε” αρκετό καιρό, μεγάλωσε, ενηλικιώθηκε κι ύστερα χάθηκε. Σε μια τέτοια πορεία όμως τι κρατάς κι αν άνοιγες ένα «μουσείο» ή ένα «concept video club», ποια ταινία θα έβαζες σε κεντρικό πλάνο και γιατί;

«Κρατάω το ότι πάλεψα μέχρι τέλους και ήμουν καλός

στη δουλειά αυτή. Τις μεγάλες δόξες του βιντεοκλάμπ δεν τις έζησα, λεφτά

εννοείται πως δεν έβγαλα, αλλά το στόχο μου να φτιάξω ένα στέκι τον πέτυχα κι

αυτό μου φτάνει. Πλέον οι 20άρηδες έχουν συνηθίσει να βλέπουν ταινίες στο

TikTok. Ας συνεχίσουν να βλέπουν στιγμιότυπα από ταινίες στο TikTok, δεν θα τους αλλάξω τα μυαλά, ας κάνουν ότι θέλουν!
Όσο για το “μουσείο”, με μία ταινία μόνο δεν γίνεται. Αν πρέπει σώνει και καλά

να επιλέξεις μια και μόνο πρέπει να βάλεις τον Νονό γιατί μετά από τόσα χρόνια

θεωρείται από κοινό και κριτικούς η καλύτερη ταινία όλων των εποχών και είναι

μια ταινία για όλα τα γούστα, τελικά. Αλλά επειδή δεν γίνεται, θα σου πω 5,

που είναι πάλι πολύ λίγες, μα χρονολογικά η καθεμιά προχώρησε το μέσο ένα βήμα

παραπέρα:

• Μοντέρνοι καιροί,

• Οδύσσεια του Διαστήματος 2001,

• Ο Δεσμώτης του Ιλίγγου,

• Η συνομιλία ,

• Κάποτε στην Αμερική.»

Θυμάσαι την τελευταία μέρα που κλείδωσες το μαγαζί, τη μυρωδιά των DVD, τη σιωπή των άδειων ραφιών. Ποια ήταν η πιο έντονη στιγμή;

 «Ήταν επίπονες οι τελευταίες μέρες καθώς έπρεπε να ξεπουλήσω και να κλείσω. Θυμάμαι πολύ καλά το αίσθημα κάθε φορά που έκλεινα. Μεγάλη πίκρα. Όχι μόνο επειδή η επιχείρηση έπεσε έξω από παράγοντες που δεν είχαν να κάνουν με μένα, αλλά επειδή η εποχή μ’ άφηνε πίσω. Είναι πολύ στενάχωρο να νιώθεις το ότι οι υπηρεσίες που προσφέρεις είναι πλέον περιττές κι ο κόσμος δεν σε χρειάζεται. Θα έρθει και σε σας με το ΑΙ, μην αγχώνεστε! Την τελευταία φορά που κλείδωσα ένιωσα ανακούφιση που τελείωσε ο καθημερινός θάνατος.»

 Τέλος, ποια από όλες τις ιστορίες που συνέβησαν εκεί είναι η αγαπημένη σου;

«Έχω πραγματικά άπειρες σουρεαλιστικές ιστορίες αλλά δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα πρωί που ήμουν αγουροξυπνημένος χωρίς καφέ και με περίμενε έξω από το μαγαζί πριν καν ανοίξω ένας μεθυσμένος τύπος να προσπαθεί να μου εξηγήσει ότι θέλει μια ταινία που λέγεται Τιτανικός 2. Με το ζόρι προσπαθούσε να ψελλίσει φράσεις και να μου περιγράψει ότι είδε ένα τρέιλερ με τον Ντι Κάπριο που ανασταίνεται , να περνάει πολλές περιπέτειες και τελικά να ξανακαταλήγει στον Τιτανικό. Μετά από καιρό κατάλαβα ότι είχε δει ένα parody trailer στο youtube και προσπαθούσε να μου το περιγράψει, αλλά εκείνη τη στιγμή που συνέβαινε ένιωθα το χωροχρόνο να καμπυλώνεται! Ήμουν βέβαιος ότι όλα αυτά τα είχε φανταστεί μέσα στο πιώμα του!»

Πλέον, στην εποχή που τα πάντα μεταφράζονται σε 0 και 1, η θέση του «Γιώργου» στον πάγκο δόθηκε σε αλγόριθμους και προγράμματα όπως το Claude, που μπορεί να έχουν όλες τις απαντήσεις, αλλά δεν έχουν αναμνήσεις. Η ανθρώπινη επαφή και το βάρος ενός BoxSet αντικαταστάθηκαν με την ψυχρή αποτελεσματικότητα ενός prompt, αφήνοντας πίσω μας ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αυτό της προσωπικής κριτικής που δεν χρειαζόταν «δεδομένα» για να σου προτείνει την ταινία που θα σου άλλαζε τη ζωή, παρά μόνο μια μικρή κοινωνική προσέγγιση.