Αυστηρότερο το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης: Νέα διαδικασία ελέγχου στα σύνορα, επιστροφές και περιορισμός των δικαιωμάτων

Σε πλήρη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση τίθεται το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, από σήμερα 12 Ιουνίου, το οποίο εισάγει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την διαχείριση της μετανάστευσης, την εξέταση αιτημάτων ασύλου, την προστασία των εξωτερικών συνόρων αλλά και την ενίσχυση των επιστροφών.

Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η έναρξη εφαρμογής δεν σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της διαδικασίας, αλλά την δημιουργία μιας νέας φάσης κατά την οποία τα κράτη-μέλη, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι οργανισμοί της Ένωσης θα συνεχίσουν να εργάζονται για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μετανάστευσης.

Στην Ελλάδα, το νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή των προβλέψεων του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο εγκρίθηκε από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου, σηματοδοτώντας την προσαρμογή της χώρας στις νέες ευρωπαϊκές διαδικασίες που αφορούν τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, τη διαχείριση των αιτημάτων ασύλου και τις επιστροφές μεταναστών.

Η ελληνική νομοθεσία βασίζεται σε τέσσερις κεντρικούς άξονες:

• Την καθιέρωση υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα, με αξιοποίηση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac.
• Την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων διεθνούς προστασίας μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και ειδικών συνοριακών διαδικασιών.
• Την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις χορήγησης διεθνούς προστασίας.
• Την πλήρη εναρμόνιση της χώρας με το νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης της μετανάστευσης, με έμφαση στην αποτελεσματικότερη φύλαξη των συνόρων και τη στενότερη συνεργασία με τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η πρόταση για τη δημιουργία των λεγόμενων «return hubs», δηλαδή κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης για πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί αμετάκλητα.

Όπως έχει επισημάνει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις με τρίτες χώρες με στόχο τη σύναψη των πρώτων σχετικών συμφωνιών.

Ερωτήσεις και απαντήσεις για το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση

Με αφορμή την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου δημοσίευσε 10 + 1 Ερωτήσεις και Απαντήσεις:

Τι αλλάζει βασικά με το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση;
Το νέο Σύμφωνο εισάγει αυστηρότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, καθώς και υποχρεωτικό μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τη στήριξη των κρατών πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα. Το νέο Σύμφωνο ψηφίστηκε μόνο από τη Νέα Δημοκρατία, η οποία στήριξε το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο διεκδικώντας αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων, ταχύτερες επιστροφές και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στήριξη για τις χώρες πρώτης γραμμής.

Τι είναι το screening και ποιους αφορά;
Το screening είναι ο υποχρεωτικός αρχικός έλεγχος που εφαρμόζεται σε όλους όσοι εισέρχονται παράνομα στη χώρα, ανεξάρτητα από το αν υποβάλλουν αίτημα ασύλου. Περιλαμβάνει διαδικασίες ταυτοποίησης, υγειονομικού ελέγχου και εκτεταμένου ελέγχου ασφαλείας.

Πόσο διαρκεί η διαδικασία screening;
Η διαδικασία ολοκληρώνεται εντός 7 ημερών στα σύνορα και εντός 3 ημερών στην ενδοχώρα.

Τι συμβαίνει μετά την ολοκλήρωση του screening;
Μετά την ολοκλήρωση του screening, ο υπήκοος τρίτης χώρας οδηγείται είτε σε διαδικασία ασύλου, είτε σε διαδικασία επιστροφής, είτε σε διαδικασία μετεγκατάστασης σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ποιοι υπάγονται στις ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα και τι ισχύει;
Στις ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα υπάγονται κυρίως πρόσωπα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου ή πρόσωπα που επιχειρούν να παραπλανήσουν τις εθνικές αρχές. Οι διαδικασίες αυτές ολοκληρώνονται υποχρεωτικά εντός 12 εβδομάδων. Κατά το διάστημα αυτό, ο αιτών δεν θεωρείται ότι έχει εισέλθει τυπικά στη χώρα, δεν έχει πρόσβαση στην αγορά εργασίας και τελεί υπό κράτηση ή αυστηρό περιορισμό.

Τι προβλέπεται για όσους έχουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ;
Οι αιτούντες με αυξημένες πιθανότητες χορήγησης διεθνούς προστασίας υπάγονται στην κανονική διαδικασία ασύλου, εισέρχονται νόμιμα στη χώρα και έχουν πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση και στις λοιπές εγγυήσεις προστασίας.

Τι συμβαίνει όταν απορρίπτεται μια αίτηση ασύλου;
Σε περίπτωση απόρριψης αίτησης ασύλου, εκδίδεται ταυτόχρονα απόφαση επιστροφής και ο απορριφθείς είτε αναχωρεί οικειοθελώς είτε απομακρύνεται αναγκαστικά από τις αρμόδιες αρχές.

Ποιο είναι το βασικό όφελος της Ελλάδας από τον νέο μηχανισμό αλληλεγγύης;
Η Ελλάδα αποκτά θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή στήριξη μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής βοήθειας, ώστε να μην αντιμετωπίζει μόνη της αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις.

Τι αλλάζει με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας στο πλαίσιο του Κανονισμού Δουβλίνου;
Μέσα από τη συμφωνία με βασικές χώρες δευτερογενών ροών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία, διαγράφονται οι εκκρεμείς περιπτώσεις επιστροφών έως την έναρξη εφαρμογής του νέου Συμφώνου για το Άσυλο και τη Μετανάστευση. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα από τις 13 Ιουνίου μηδενίζει το βάρος παλαιών υποθέσεων και θωρακίζεται έναντι μελλοντικών μεταναστευτικών πιέσεων.

Τι προβλέπεται για τα κέντρα επιστροφών (return hubs) εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Τα κέντρα επιστροφών (return hubs) είναι οργανωμένες δομές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες μπορούν να μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί ή για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Στόχος τους είναι η αποτελεσματικότερη διαχείριση των επιστροφών και η αποτροπή της παράνομης παραμονής στην Ευρώπη. Το σχετικό θεσμικό πλαίσιο προβλέπεται από τον νέο Κανονισμό Επιστροφών της ΕΕ και συμπληρώνει το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση.

Η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία σε κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων. Στόχος των πέντε χωρών είναι η σύναψη των πρώτων συμφωνιών με τρίτες χώρες (Αφρική) εντός του 2026, ώστε οι νέες δομές να καταστούν λειτουργικές από το 2027.

Τι προβλέπεται για τις ασφαλείς χώρες καταγωγής και τον νέο Κανονισμό Επιστροφών;
Η Ελλάδα έχει ήδη ενσωματώσει βασικές προβλέψεις του νέου ευρωπαϊκού Κανονισμού Επιστροφών, με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής για πρόσωπα που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, διατηρείται και ενισχύεται η εφαρμογή της έννοιας των ασφαλών χωρών καταγωγής, στις οποίες περιλαμβάνονται η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.

Για τους υπηκόους των συγκεκριμένων χωρών, οι αιτήσεις ασύλου εξετάζονται με ταχύτερες διαδικασίες, καθώς τεκμαίρεται ότι στις χώρες αυτές δεν υφίσταται γενικευμένος κίνδυνος δίωξης ή σοβαρής βλάβης. Σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης, ενεργοποιούνται άμεσα οι διαδικασίες επιστροφής σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η ενσωμάτωση του Συμφώνου στα υπόλοιπα κράτη-μέλη

Σημαντική πρόοδο στην προετοιμασία για την εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο καταγράφει η έκθεση προόδου που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Μαΐου. Παρότι οι βασικοί πυλώνες του νέου συστήματος έχουν τεθεί σε τροχιά υλοποίησης, η Κομισιόν επισημαίνει ότι απαιτούνται επιπλέον ενέργειες ώστε να ολοκληρωθεί η προετοιμασία πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή του πλαισίου.

Το Σύμφωνο, που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024, αποτελείται από δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και θεμελιώνει ένα νέο κοινό ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου. Στόχος του είναι η ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων, η επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου και η διαμόρφωση ενός πιο ισορροπημένου μηχανισμού κατανομής ευθυνών και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα περισσότερα κράτη-μέλη προχωρούν εντός χρονοδιαγράμματος στην προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας τους, στη δημιουργία υποχρεωτικών διαδικασιών ελέγχου και ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, καθώς και στη συγκρότηση ανεξάρτητων μηχανισμών παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, ενισχύουν τις δυνατότητές τους για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο και την εφαρμογή των νέων υποχρεώσεων αλληλεγγύης.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως κομβικής σημασίας την έγκριση της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου συστήματος επιμερισμού ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.

Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα. Η Κομισιόν δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, στη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών για τις συνοριακές διαδικασίες, στην αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο και στην πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος και καλεί όλα τα κράτη-μέλη να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους βάσει του Κανονισμού για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης.

Για τη στήριξη της μετάβασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η Υπηρεσία Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUAA), η eu-LISA, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (FRA), ενώ έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη συνέχιση της στήριξης των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.

Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στις 12 Ιουνίου δεν αποτελεί το τέλος της μεταρρύθμισης, αλλά την αφετηρία μιας νέας φάσης υλοποίησης. Στο πλαίσιο αυτό, τον Οκτώβριο του 2026 αναμένεται να ξεκινήσει ο δεύτερος ετήσιος κύκλος αξιολόγησης της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, με τη δημοσίευση νέας έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Διαβάστε επίσης: 

Σκληραίνει την στάση του στο μεταναστευτικό ο Πλεύρης: «Τέλος οι ήπιες πολιτικές – Προτεραιότητα η προστασία των συνόρων»

Γιατροί Χωρίς Σύνορα: Το νέο νομοσχέδιο για τη μετανάστευση και το άσυλο κανονικοποιεί θεσμικά πολιτικές βίας και αποκλεισμού

Reuters: Η μεταχείριση των μεταναστών στο επίκεντρο της επίσκεψης του Πάπα Λέοντα στα Κανάρια Νησιά

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr