Η Λέσβος, τόπος-σύμβολο του προσφυγικού, φιλοξενεί μια έκθεση που αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Ειρήνης Λέσβου, ο Δήμος Χαλανδρίου παρουσιάζει το έργο του Μάριου Λώλου, ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες φωτορεπόρτερ, με τίτλο «Αφήστε τα παιδιά να μιλήσουν» – μια σπαρακτική καταγραφή των παιδικών προσφυγικών βλεμμάτων που επί χρόνια στοιχειώνουν την ελληνική και ευρωπαϊκή συνείδηση.
Η έκθεση πρωτοπαρουσιάστηκε το 2020 στην Κέρκυρα με τον τίτλο «Παιδιά που είδα» και στη συνέχεια ταξίδεψε σε Χαλάνδρι και Άγιο Δημήτριο, όπου εξελίχθηκε στη σημερινή της μορφή,
«Αφήστε τα παιδιά να μιλήσουν».
Εστιάζει στην πιο τρυφερή αλλά και πιο ευάλωτη όψη του προσφυγικού ταξιδιού: τα παιδιά. Στις πρώτες της εκδοχές, οι μαθητές καλούνταν να γράψουν και να κολλήσουν με χαρτοταινίες πώς «βλέπουν» τις φωτογραφίες, σε άλλες, τα ίδια τα παιδιά- πρόσφυγες παρουσίαζαν φωτογραφίες που είχαν τραβήξει με τα δικά τους χέρια, στις γειτονιές τους.
Ένα από τα περιστατικά που θυμάται ο Μάριος Λώλος είναι εκείνο με ένα μικρό αφρικανόπουλο που, μόλις αντίκρισε τις φωτογραφίες, βγήκε έξω κλαίγοντας.
«Τον πήρα αγκαλιά και του είπα: πάρε τον χρόνο σου, αν δεν μπορείς, μην ξαναμπείς» κάνει παύση και προσθέτει:
«Μετά από μισή ώρα μπήκε πάλι μέσα, κρατώντας ένα λουλούδι, μια μαργαρίτα. Με μια χαρτοταινία την κόλλησε πάνω σε μία φωτογραφία που του άρεσε η οποία έγραφε open the borders».
Τον συγκίνησε πάρα πολύ και αποτέλεσε μια εμπειρία που, μέσα σε όλη αυτή τη δυσκολία της φωτογράφισης του ανθρώπινου πόνου και της κρίσης, ισοσταθμίζει τη θλίψη που νιώθει κανείς πολλές φορές και δίνει ένα νόημα στο χρέος του φωτορεπόρτερ.
«Τα παιδιά αυτά είναι παιδιά της διπλανής πόρτας»
Τα παιδιά είναι ο καθρέφτης της ζωής, κουβαλούν το μέλλον. Όταν όμως οι βίαιες συνθήκες τα ξεριζώνουν από το σπίτι τους, πώς να σχεδιάσουν το αύριο, όταν το σήμερα είναι ένα στρατόπεδο
με λάσπες και φράχτες;
Πώς να φανταστούν το μέλλον, όταν το παρόν τους αρνείται τηνπαιδικότητα;
Τα παιδιά δεν είναι «των άλλων». Είναι όλων μας. Και ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντί τους καθρεφτίζει το ποιοι είμαστε εμείς οι ίδιοι και ως σύνολο. Αν τους γυρίσουμε την πλάτη, χάνουμε
τον εαυτό μας.
Αν τα στηρίξουμε, δίνουμε ξανά πρόσωπο στον Άνθρωπο. Πέντε χρόνια μετά από την πρώτη έκθεση, οι ίδιες φωτογραφίες αποκτούν νέο βάρος και νέο νόημα.
Ο Μάριος Λώλος υπογραμμίζει ότι η δική του ματιά δεν έχει αλλάξει, αυτό που έχει αλλάξει είναι η κοινωνία.
Τα παιδιά που απεικονίζονται δεν είναι ξένα, αλλά «παιδιά της διπλανής πόρτας».
Κάποια από αυτά θα μείνουν στην Ελλάδα, γι’ αυτό και υπάρχει χρέος να τους δοθεί εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, να παίξουν με τα ελληνόπουλα, να ενταχθούν.
Είναι, όπως σημειώνει, τα δικά μας παιδιά, και αν δεν τους δοθούν οι κατάλληλες συνθήκες, τότε «χάνουμε την ίδια μας την κοινωνία».
Και θέτει ένα σαφές όριο: «Μπορείς να διαφωνείς μαζί μου, να λες ότι δεν τους θες στην Ελλάδα…Αλλά όχι “πνίξτε τους”. Αυτό δεν είναι πολιτική διαφωνία, είναι έξω από το ανθρώπινο είδος».
Η συνήθεια στο Θηρίο
Σε έναν δημόσιο λόγο που συχνά εγκλωβίζεται σε αριθμούς, ποσοστά και πολιτικές σκοπιμότητες, οι εικόνες και τα λόγια του έρχονται να μας θυμίσουν το αυτονόητο: ότι μιλάμε για ανθρώπους, για παιδιά, για πρόσωπα που δεν χωρούν σε στατιστικές.
Τι θα ήθελε να πάρει ο θεατής μαζί του από αυτή τη δουλειά; Ο φωτορεπόρτερ είναι σαφής:
«Μην εξοργίζεσαι από τον καναπέ σου. Μην φωνάζεις μόνο στα social media και μένεις εκεί. Η ζωή θέλει δράση.
Πρέπει να βγεις, να διαμαρτυρηθείς στην πραγματική σου ζωή, να ζητήσεις αξιοπρέπεια. Η οργή στον καναπέ είναι άχρηστη. Τα social media είναι ένα καφενείο μεταξύ μας.
Δεν γίνεται να βλέπουμε γενοκτονία σε real time και να μένουμε μόνο εκεί».
Και συνεχίζει: «Γιατί αν σιωπάς, στο τέλος το Θηρίο θα το συνηθίσεις. Δεν πρέπει να συνηθίσουμε αυτή τη γενοκτονία.
Σε αυτό το πλαίσιο είναι και τα προσφυγάκια – δεν γίνεται να συνηθίσουμε το να ζουν με αυτόν τον τρόπο».
Μετά φέρνει ένα πρόσφατο παράδειγμα από τη Γαύδο. Εκεί συνάντησε Σουδανούς πρόσφυγες και άκουσε ιστορίες τους.
Ένας δεκαοκτάχρονος του μίλησε για τον εμφύλιο στο Σουδάν, έναν πόλεμο που, όπως σημειώνει ο φωτορεπόρτερ, δεν έχει καμία σχέση με ό,τι γνώρισε στη Βοσνία.
Στον αφρικανικό εμφύλιο η ανθρώπινη ζωή δεν έχει καμία αξία. Να μιλάς για «υβριδικό πόλεμο» σε έναν Σουδανό που έχει φύγει, έχει κακοποιηθεί στη Λιβύη, είναι σχεδόν προσβολή. Όσοι μιλούν από μακριά δεν έχουν δει πόλεμο, δεν έχουν δει γονείς να κλαίνε τα σκοτωμένα παιδιά τους.
Ο ίδιος είχε την τύχη ή ατυχία να βρεθεί σε πολέμους και να τα δει όλα αυτά. Γι’ αυτό και θεωρεί βαριά την ίδια τη λέξη «πόλεμος».
Γιατί ο πρόσφυγας φεύγει για να βρει μια καλύτερη ζωή. Πώς αντέχει ένας φωτορεπόρτερ να σηκώνει τη μηχανή απέναντι σε ένα παιδί που πονά ή παίζει μέσα στη λάσπη; Είναι ξεκάθαρος:
«Είναι χρέος μας. Εμείς λέμε τις ειδήσεις με τη γλώσσα της εικόνας. Δεν κάνουμε τέχνη από μακριά. Είμαστε μέσα στην κοινωνία. Αυτό που φωτογραφίζουμε έχει αξιοπρέπεια.
Αυτός είναι ο ρόλος μας: να δείξουμε στον πολίτη την πραγματικότητα, να αφήσουμε ντοκουμέντο στον ιστορικό του μέλλοντος.
Είμαστε κομμάτι της κοινωνίας, λογοδοτούμε στην κοινωνία».
Συνεχίζει εξηγώντας ότι όταν οι φωτορεπόρτερ δέχονται καταστολή, όταν τούς χτυπούν στις πλάτες, στην πραγματικότητα η καταστολή πέφτει πάνω στα μάτια όλων μας. Δεν είναι τυχαίο, λέει, καθώς οι «παππούδες έδωσαν αγώνες για να κερδηθεί το δικαίωμα στην ενημέρωση», ένα δικαίωμα που δεν χαρίστηκε ποτέ.
Σήμερα, εκείνος και οι συνάδελφοί του το υπερασπίζονται με τον φακό.
Η Μόρια, η Λέσβος και τα σύνορα της ευθύνης
Η επιστροφή των φωτογραφιών στο νησί έχει έντονο συμβολισμό. Κάποια από αυτά τα παιδικά βλέμματα στις φωτογραφίες του Λώλου «γεννήθηκαν» εδώ – συνεπώς «επιστρέφουν» σε έναν τόπο που εξακολουθεί να κουβαλάει το τραύμα και τις φωνές της πρώτης γραμμής της προσφυγικής αλληλεγγύης και της σιωπής μπροστά στην απανθρωπιά.
Ο ίδιος εκφράζει τη συγκίνησή του που πολλές από αυτές τις φωτογραφίες έχουν γίνει στη Λέσβο και επιστρέφουν τώρα για να παρουσιαστούν ξανά στο νησί. Θυμάται ότι είχε μείνει στη Λέσβο, στη Συκαμιά, και όσα αντίκρισε εκεί του πήρε πολύ καιρό να τα χωνέψει.
Συγκρίνει την εμπειρία με την Ειδομένη, που υπήρξε επίσης ένα ακραίο γεγονός, αλλά διαφορετικής φύσης, « η Λέσβος ήταν το κάτι άλλο»… Συνεχίζει «η Λέσβος ήταν ανέκαθεν ένα νησί αλληλεγγύης. Ας κρατήσουμε την ανθρωπιά μας. Θέλω να πιστεύω ότι αυτές οι φωτογραφίες θα βοηθήσουν να νιώσουμε άνθρωποι».
Για εκείνον, η Μόρια υπήρξε μια φυλακή. Έχοντας φωτογραφίσει από κοντά τον καταυλισμό, τονίζει πως η προηγούμενη κυβέρνηση φέρει τεράστια ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε.
Η αγανάκτηση ήταν διάχυτη, τόσο ανάμεσα στους πρόσφυγες όσο και στον ντόπιο πληθυσμό. Ένα τέτοιο καμπ δεν μπορούσε να αποτελεί λύση, γι’ αυτό και οι πρόσφυγες φώναζαν
«Μόρια bye bye».
Οι συνθήκες ήταν ανυπόφορες και ο κόσμος δεν είχε καμία ενημέρωση για το αν το καμπ ήταν μεταβατικό ή όχι. Ο ίδιος απευθύνει μια ξεκάθαρη έκκληση: ο ντόπιος πληθυσμός να θυμάται πως, όπως θέλει να φύγουν οι πρόσφυγες, έτσι θέλουν κι εκείνοι να φύγουν.
Η ευθύνη, σημειώνει, δεν βαραίνει τον πρόσφυγα αλλά την πολιτική ηγεσία. Οι άνθρωποι αυτοί είναι σε transit- δεν θέλουν να μείνουν στην Ελλάδα. Στόχος είναι η Ευρώπη, όμως η συμφωνία που χαρακτήρισε την Τουρκία ως «ασφαλή χώρα» τους εγκλώβισε εδώ.
Και το ζήτημα έχει ξεκάθαρα ταξικό χαρακτήρα: τα σύνορα έκλεισαν για τους φτωχούς. Ο Μάριος Λώλος ολοκληρώνει την τοποθέτησή του με την Παλαιστίνη.
«Είμαι εξοργισμένος μ’ αυτό που γίνεται. Δεν μπορώ να το χωνέψω με τη γενοκτονία σε real-time. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τα μάθαμε αργότερα. Τώρα δεν έχουμε καμία δικαιολογία», λέει.
Ο Λώλος προειδοποιεί ότι η σφαγή δημοσιογράφων, γιατρών και παιδιών πρέπει να σταματήσει, τονίζοντας πως ακόμη και ο λιμός που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας
συνιστά μια νέα μορφή γενοκτονίας.
Η μαρτυρία του βασίζεται σε προσωπική εμπειρία. «Ήμουν στη Γάζα το 2009, όταν τη βομβάρδιζαν», θυμάται.
«Έχω ζήσει – όχι σε αυτόν τον βαθμό – το πώς αντιλαμβάνονται οι Ισραηλινοί τον πόλεμο. Έχω ζήσει την αλληλεγγύη των Παλαιστινίων, που ενώ έχουν χάσει τα πάντα, συνεχίζουν να επιζητούν μια χώρα· το αυτονόητο δηλαδή…».
Κλείνοντας, δηλώνει: «Δεν είμαι αντικειμενικός, είμαι συναισθηματικά δεμένος. Και θέλω να καταλήξω στη φράση: “Λευτεριά στην Παλαιστίνη”».
Let the Children Talk – Η Έκθεση
Στα μικρά παιδιά, η ζωή ταυτίζεται με το συναίσθημα. Μέσα από το συναίσθημα αντιλαμβάνονται και ερμηνεύουν τον κόσμο, πάνω στο συναίσθημα βασίζεται η διαμόρφωση της προσωπικότητάς
τους.
Η χαρά, η λύπη, το παράπονο, η ξεγνοιασιά, η αγωνία, το άγχος, όλα βιώνονται και εκδηλώνονται άμεσα, χωρίς να παρεμβαίνει η ασχημάτιστη ακόμα λογική.
Τα μικρά παιδιά έχουν τη ζωή μπροστά τους. Κάνουν όνειρα, πλάθουν σχέδια, φαντάζονται τι θα γίνουν όταν μεγαλώσουν. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί όμως να προβληθεί στο μέλλον αν δεν
πατάει σταθερά στο παρόν.
Αυτά τα παιδιά ξεριζώθηκαν από το παρελθόν τους χωρίς να έχουν ενταχθεί ξανά κάπου., Με άθλιες συνθήκες ζωής, με χαοτική καθημερινότητα, χωρίς> σημεία αναφοράς, αιωρούνται στο πουθενά.
Πώς να ονειρευτούν το αύριο; Πώς να επουλωθούν τα τραύματα για να χτιστούν οι αυριανές τους ζωές;
Τα μικρά παιδιά δεν ανήκουν στους γονείς τους. Ανήκουν σε όλους εμάς, είναι το μέλλον, το δικό μας μέλλον. Αν αποστρέψουμε το βλέμμα απ’ αυτά, αρνούμαστε τον ίδιο μας τον εαυτό.
Αν τ’ αγκαλιάσουμε, γινόμαστε ένα με την ανθρωπότητα για να ανακαλύψουμε το δικό μας πρόσωπο.
Ο Άνθρωπος πίσω από το Φακό
Ο Μάριος Λώλος γεννήθηκε το 1966 και εργάζεται ως επαγγελματίας φωτορεπόρτερ από το 1990. Έχει συνεργαστεί με εφημερίδες και περιοδικά, ενώ για 18 χρόνια εργάστηκε στο φωτογραφικό
τμήμα της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος, καλύπτοντας κοινωνικά, ταξιδιωτικά, μεταναστευτικά καλλιτεχνικά και πολιτικά θέματα.
Συμμετείχε σε αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες (Βοσνία, Κόσοβο, Βόρεια Μακεδονία, Γάζα). Από το 2009 είναι chief photographer του κινεζικού πρακτορείου ειδήσεων Xinhua.
Από το 2015 καταγράφει συστηματικά την προσφυγική κρίση και την περιθωριοποιημένη ζωή των προσφύγων, με την ίδια συνέπεια που αποτύπωσε τις κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις της
οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα από το 2008.
Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας με ανθρωποκεντρικές αφηγήσεις, όπως η έκθεση «Δρόμοι επιβίωσης» σε συνεργασία με το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων.
Ατομικές εκθέσεις
- «Παιδιά που είδα», Πινακοθήκη Δήμου Κέρκυρας, 2020.
- «Νεοάστεγοι σήμερα στην Ελλάδα», Ινστιτούτο Παστέρ, Μάιος 2024.
Συμμετοχές σε συλλογικές εκθέσεις
- «Parcours de vies en transitions», Fondation Hellénique, Παρίσι, Μάιος 2024.
- «Athens vs Athens», στο πλαίσιο του φεστιβάλ L’heure d’hiver, Βρυξέλλες, Μάρτιος 2024.
- «Η πλατεία που κατοικούμε», παλιό Bibliothèque, Αθήνα, Ιανουάριος 2024.
- «Let the children talk», Δήμοι Αγίου Δημητρίου και Χαλανδρίου.
Το Διεθνές Φεστιβάλ Ειρήνης στη Λέσβο
Από τις 2 έως τις 7 Σεπτεμβρίου, η Μυτιλήνη φιλοξενεί το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Ειρήνης. Ένα φεστιβάλ που χρησιμοποιεί την τέχνη και τον πολιτισμό ως αφορμή για διάλογο, συνύπαρξη και
αλληλεγγύη.
Συναυλίες, εκθέσεις, προβολές και πλήθος δράσεων συνθέτουν ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα που φιλοδοξεί να αναδείξει την Ειρήνη όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά μέσα από τις
μικρές, καθημερινές της εκφάνσεις.
*Στο πλαίσιο του αφιερώματος ο Μάριος Λώλος παραχώρησε συνέντευξη στην Τατιάνα Σβώρου, Σύμβουλο Ανθρωπιστικής Συνηγορίας.
Διαβάστε επίσης:
Οργή από Καρυστιανού: «Ο γνωστός σκιτσογράφος αγκαλιάζεται με τον Μίχο και χλευάζει τα Τέμπη»
Ζόζεφιν: H γιαγιά της τραγουδίστριας πνίγηκε σε παραλία στο Πόρτο Ράφτη
Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr
Facebook
Twitter
Tα σχόλια στο site έχουν απενεργοποιηθεί. Μπορείτε να σχολιάζετε μέσα από την επίσημη σελίδα στο Facebook
Σχόλια
Επικοινωνία
