6 Μαρτίου: Πανελλήνια Ημέρα κατά της βίας στο Σχολείο

Η βία αποτελεί ένα πολυδιάστατο, πολυπαραγοντικό και πολυσύνθετο κοινωνικό φαινόμενο που εκδηλώνεται σε όλες τις εκφάνσεις της πραγματικότητας και εξελίσσεται στον χώρο και τον χρόνο.

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο παραβατικότητας μεταξύ των νέων, κατά κύριο λόγο στο σχολικό περιβάλλον, το οποίο μπορεί να λαμβάνει ποικίλες μορφές. Είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε πολλές χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Για την καταπολέμηση του φαινομένου, στις 6 Μαρτίου κάθε έτους τιμάται η Πανελλήνια Ημέρα κατά της βίας στο Σχολείο, με σκοπό την ευαισθητοποίηση και δράση της εκπαιδευτικής και μαθητικής κοινότητας. Με τα φαινόμενα έντονης βίας που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, η εν λόγω Ημέρα έχει βαρύνουσα σημασία.

Ενδοσχολική βία και εκφοβισμός: Ορισμός και μορφές

Σύμφωνα με τη Ζαχαρούλα Σμυρναίου (Επίκουρη Καθηγήτρια, ΕΚΠΑ), σε μία γενικευμένη μορφή του, ο όρος σχολικός εκφοβισμός και βία, χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση κατά την οποία εκτελείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε συμμαθητές από συμμαθητές τους, στα πλαίσια μιας διαπροσωπικής σχέσης που χαρακτηρίζεται από δυσαναλογία εξουσίας, εντός και εκτός σχολείου.

Μέσα σε αυτήν την κατάσταση οι θύτες συχνά χαρακτηρίζονται ως «οι ισχυροί» οι οποίοι αισθάνονται ότι θα αντλήσουν μέσα από αυτές τους τις πράξεις κάποιο όφελος, όπως ευχαρίστηση, κύρος ή ακόμα και υλικές απολαβές ενώ τα θύματα κατέχουν τη θέση του «αδύναμου» αποδέκτη των βίαιων αυτών επιθέσεων μην μπορώντας να προστατέψουν με ουσιαστικό και ριζικό τρόπο τον εαυτό τους.

Ο εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορες μορφές, άμεσες ή έμμεσες, οι οποίες αναφέρονται σε διάφορα περιστατικά τα οποία παραβιάζουν τα δικαιώματα των παιδιών. Σύμφωνα με την Ζ. Σμυρναίου, 9 μορφές εκφοβισμού καταγράφονται βάσει της βιβλιογραφίας:

1. Λεκτικός: άμεση μορφή εκφοβισμού, που περιλαμβάνει κάθε μορφής υβριστικών ή περιπαικτικών εκφράσεων.
2. Συναισθηματικός: κυρίως έμμεση μορφή, η οποία περιλαμβάνει συνήθως απειλές, εκβιασμούς, διάδοση κακοηθών και ψευδών φημών, ύβρεις ή περιπαικτικές εκφράσεις για τη φυλή, την εθνικότητα, τη θρησκεία, κ.λπ.
3. Ψυχολογικός: έμμεση μορφή εκφοβισμού, όπου τα θύματα βιώνουν εσκεμμένα σε μεγάλη συχνότητα αποκλεισμό από κοινωνικές ή/και ομαδικές δραστηριότητες, κοινωνική απομόνωση ή αποκλεισμό από το παιχνίδι στα διαλείμματα.
4. Σωματικός: ο σωματικός εκφοβισμός αποτελεί την πιο άμεση μορφή εκδήλωσης του φαινομένου, περιλαμβάνοντας την άσκηση βίας, χτυπήματα, δαγκωνιές, σπρωξίματα, γρονθοκοπήματα, καταστροφή ή την κλοπή προσωπικής περιουσίας, κ.λπ.
5. Κοινωνικός: άμεση ή έμμεση μορφή του φαινομένου, που αφορά τον σκόπιμο αποκλεισμό των μαθητών από κοινωνικές δραστηριότητες ή με την άσκηση επιρροής στην ομάδα των συνομηλίκων ώστε να αισθανθούν αντιπάθεια για το θύμα, προκειμένου να υποδαυλίζεται συστηματικά η αυτοεκτίμηση του.
6. Σεξουαλικός: μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί από υβριστικά σχόλια ή πειράγματα σεξουαλικού περιεχομένου, έως ανεπιθύμητα αγγίγματα και σοβαρές σεξουαλικές επιθέσεις.
7. Ρατσιστικός: μορφή συναισθηματικής ή και σωματικής βίας που στόχο έχει την προσβολή του ατόμου λόγω της καταγωγής του, της κοινωνικής τάξης του, της οικονομικής κατάστασης της οικογένειά του και γενικά της διαφορετικότητας του από την πλειοψηφία.
8. Εκφοβισμός με εκβιασμό (extortion): συνήθως αναφέρεται στην κλοπή ή καταστροφή υλικών αντικειμένων του θύματος, όπως την εκούσια απόσπαση χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων και συνοδεύεται από απειλές ή και τον εξαναγκασμό σε ανεπιθύμητες, αντικοινωνικές πράξεις.
9. Ηλεκτρονικό bullying/cyber bullying: ενδεχομένως η πιο ραγδαία αυξανόμενη μορφή εκφοβισμού σήμερα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αποστολή υβριστικού ή απειλητικού υλικού μέσω e-mail, Social Media, SMS, αποκλεισμός του θύματος από μια δικτυακή ομάδα ή επαναλαμβανόμενες κλήσεις από άγνωστο αριθμό.

Ιστορικό και Περιεχόμενο της Ημέρας

Η 6η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως Πανελλήνια Ημέρα κατά της βίας στο Σχολείο. Η εν λόγω ημέρα προσφέρει τη δυνατότητα σε εκπαιδευτικούς, μαθητές/τριες και γονείς των σχολείων ολόκληρης της επικράτειας, να επικοινωνήσουν, να ανταλλάξουν σκέψεις, πληροφορίες και ιδέες, ώστε να ενεργοποιηθούν δράσεις ευαισθητοποίησης, πρόληψης και αντιμετώπισης για την εξάλειψη της σχολικής βίας και εκφοβισμού.

Με Ποιους Τρόπους Τιμάται η Πανελλήνια Ημέρα κατά της βίας στο Σχολείο

Η 6η Μαρτίου τιμάται από ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα, με κύριο μήνυμα την εξάλειψη κάθε μορφή βίας μεταξύ των νέων. Κάθε χρόνο, οι σχολικές μονάδες διοργανώνουν δράσεις, συζητήσεις ή εκδηλώσεις, που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση της μαθητικής κοινότητας στα ζητήματα της βίας και του σχολικού εκφοβισμού. Τέτοιες εκδηλώσεις και δράσεις συνήθως περιλαμβάνουν:

• βιβλιοπαρουσιάσεις
• προβολές ταινιών
• εικαστικά εργαστήρια
• διαδραστικές ομιλίες

Φέτος, ανήμερα της Πανελλήνιας Ημέρας, στις 6 Μαρτίου, θα πραγματοποιηθεί στο υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού το Διακρατικό Επιστημονικό Συνέδριο Ελλάδας – Κύπρου με θέμα: «Μαζί για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας», το οποίο συνδιοργανώνουν το ΥΠΑΙΘΑ, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΥΠΑΝ) και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, στο πλαίσιο εφαρμογής της εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη και αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού.

Στο Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί επιστημονική ενημέρωση, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν γνώσεις και εμπειρίες, ενώ θα παρουσιαστούν και καλές πρακτικές που υλοποιούνται σε σχολικές μονάδες της Ελλάδας και της Κύπρου για την πρόληψη και αντιμετώπιση της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού (ΕΒΙΕ).

Στατιστικά Στοιχεία για την Ενδοσχολική Βία

Η ενδοσχολική βία αποτελεί ένα σοβαρό φαινόμενο, με κλιμακούμενη αύξηση τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, στην Ελλάδα, έπρεπε να φτάσουμε στην περίοδο 2015-16 ώστε να πραγματοποιηθεί η πρώτη συστηματική ερευνητική καταγραφή του φαινομένου.

Σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025-2030, τα πιο πρόσφατα δεδομένα προέρχονται από το 2022 και την Πανελλήνια Έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ), με δείγμα 6.250 μαθητών/ριών, τόσο της Α/Θμιας όσο και Β/Θμιας εκπαίδευσης.

Στα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας συγκαταλέγονται τα κάτωθι:

• Ένας στους 8 (12,1%) έχει ο/η ίδιος/ια πολύ πρόσφατα (τους τελευταίους 2 μήνες) συμμετείχε σε εκφοβισμό κάποιου/ας άλλου/ης μαθητή/ριας στο σχολείο
• Ένας στους 14 (7,1%) έκανε ηλεκτρονικό εκφοβισμό – το 2,6% το επανέλαβαν τουλάχιστον 2 φορές το μήνα
• Σχεδόν ένας στους 4 (22,1%) είχε βιώσει προσφάτως (τους τελευταίους 2 μήνες) εκφοβισμό στο σχολείο
• Κατά το αναφερόμενο διάστημα, θύμα ηλεκτρονικού εκφοβισμού υπήρξε ένας στους 10 (9,5%) εφήβους – το 2,9% ανάφεραν ότι αυτό συνέβη τουλάχιστον 2 φορές το μήνα
• Οι συχνότερες μορφές εκφοβισμού κατά το αναφερόμενο διάστημα ήταν: διάδοση ψευδών πληροφοριών και φημών (22,1%) προσβλητικά/υποτιμητικά πειράγματα (22%)

Τρόποι Συμμετοχής

Η συμμετοχή στην Πανελλήνια Ημέρα κατά της βίας στα σχολεία αφορά κατά κύριο λόγο τις σχολικές μονάδες της χώρας, συμπεριλαμβανομένων του διδακτικού προσωπικού και μαθητών.

Σύμφωνα με την εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων & Αθλητισμού, καλούνται όλες οι σχολικές μονάδες τις χώρας, από τη Δευτέρα 2 Μαρτίου έως την Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026, να αφιερώσουν 2 ή περισσότερες διδακτικές ώρες σε δράσεις, συζητήσεις ή εκδηλώσεις (π.χ. βιβλιοπαρουσιάσεις, προβολές ταινιών, εικαστικά εργαστήρια, διαδραστικές ομιλίες, κ.α.), που θα αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση της σχολικής κοινότητας σχετικά με θέματα βίας και σχολικού εκφοβισμού.

Πηγές: eclass.uoa.gr, mindigital.gr, minedu.gov.gr

Διαβάστε επίσης:

21 Φεβρουαρίου: Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας

Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης: Ιστορικό, μηνύματα και προκλήσεις της ημέρας

Παγκόσμια Ημέρα Ασφαλούς Πλοήγησης στο Διαδίκτυο: Τα μηνύματα για τους νέους του σήμερα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr