3 Μαΐου: Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου

Η ελευθερία του Τύπου είναι μείζονος σημασίας για την προάσπισης του θεμελιώδους δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος αναζήτησης, μετάδοσης και λήψης πληροφοριών και ιδεών πάσης φύσεως.

Ο ελεύθερος Τύπος διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη λογοδοσία των κυβερνήσεων και άλλων φορέων με ισχύ. Για να εκπληρωθούν όλα τα παραπάνω, ο τύπος πρέπει να δρα ανεξάρτητα, χωρίς περιορισμό και εκφοβισμό.

Για την προάσπιση του ρόλου του Τύπου, έχει η καθιερωθεί η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 3 Μαΐου.

Ιστορικό της Παγκόσμιας Ημέρας Ελευθερίας του Τύπου

Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου, σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ανακηρύχθηκε από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού τον Δεκέμβριο του 1993, κατόπιν σύστασης της Γενικής Συνέλευσης της UNESCO. Έκτοτε, στις 3 Μαΐου, η επέτειος της Διακήρυξης του Βίντχουκ τιμάται παγκοσμίως ως Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου.

Περιεχόμενο και Συμβολισμοί της Ημέρας

Η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου αποτελεί υπενθύμιση προς τις κυβερνήσεις και κάθε εμπλεκόμενο φορέα με ισχύ για την ανάγκη να σέβονται τη δέσμευσή τους στην ελευθερία του Τύπου. Παράλληλα, για τους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης, αποτελεί μια ημέρα περισυλλογής για τα ζητήματα της ελευθερίας του Τύπου. Σε επιμέρους μηνύματα της ημέρας εντοπίζουμε τα κάτωθι:

• Να τιμάμε τις θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας του Τύπου
• Να γνωρίζουμε και αξιολογούμε την τρέχουσα κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου σε παγκόσμια κλίμακα
• Να υπερασπιζόμαστε τα μέσα ενημέρωσης από τις επιθέσεις κατά της ανεξάρτητης δράσης τους
• Να τιμάμε τη μνήμη των δημοσιογράφων που έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος

Με Ποιους Τρόπους Τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου

Στα πλαίσια της διάδοσης των μηνυμάτων της ημέρας και ευαισθητοποίησης για τα τρέχοντα ζητήματα που πλήττουν την ελευθερία του τύπου, κάθε χρόνο, διοργανώνονται σχετικές εκδηλώσεις από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, αλλά και μέσα ενημέρωσης, με σκοπό την ανάδειξη και συζήτηση αυτών των θεμάτων.

Σε παγκόσμια κλίμακα, για το 2026, η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου δίνει έμφαση στο πως η δημοσιογραφία, η τεχνολογία (συμπεριλαμβανομένης της Τεχνητής Νοημοσύνης) και οι φορείς ανθρωπίνων δικαιωμάτων ευθυγραμμίζονται γύρω από πρακτικούς τρόπους ενίσχυσης των οικοσυστημάτων πληροφοριών.

Η Λουσάκα της Ζάμπια είναι η διοργανώτρια αρχή για τις φετινές εκδηλώσεις, φέρνοντας κοντά υποστηρικτές της ελευθερίας του Τύπου και κοινότητες ψηφιακών δικαιωμάτων, δίνοντας το έναυσμα για διάλογο αναφορικά με τα όρια μεταξύ δημοσιογραφίας, τεχνολογίας, πολιτικού χώρου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ελευθερία του Τύπου: Σταθερά στον «πάτο» της Ευρώπης η Ελλάδα

Για το 2025, ο Παγκόσμιος Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, κατατάσσει την Ελλάδα στην 89η θέση, σε σύνολο 180 χωρών. Οι δείκτες του προηγούμενου έτους έρχονται να «ρίξουν» τη χώρα μία θέση, με επιμέρους δείκτες να προκαλούν ανησυχία:

• Σε σχέση με το 2024, στην Ένδειξη Ασφάλειας, για το 2025, η Ελλάδα κατέβηκε 13 θέσεις (59->72)
• Όσον αφορά τον Νομοθετικό Δείκτη, η χώρα υποχώρησε 5 θέσεις (76->81)
• Στον Οικονομικό και Κοινωνικό Δείκτη, η Ελλάδα υποχώρησε 4 θέσεις

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω δεικτών, η Ελλάδα εντοπίζεται στον «πάτο» της Γηραιάς Ηπείρου, μόνο πίσω από τη Σερβία (96η), το Κόσσοβο (99η) και τη Λευκορωσία (166η).

Στο γενικό πλαίσιο, με την εμπιστοσύνη των χρηστών και θεατών για τα μέσα ενημέρωσης να βρίσκεται σε διαρκή κρίση, το επιχειρηματικό τοπίο της ενημέρωσης φαίνεται πως δεν βοηθά την κατάσταση.

Όπως αναφέρει ο φορέας, υπάρχουν λίγοι μεγάλοι ιδιωτικοί όμιλοι, οι οποίοι συνυπάρχουν με εκατοντάδες ειδησεογραφικούς ιστότοπους, με αποτέλεσμα τον υψηλό κατακερματισμό του κλάδου.

Στην ίδια λογική, λίγοι επιχειρηματίες διοικούν μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης, με τους πολιτικούς δεσμούς να είναι δεδομένοι. Για τους παραπάνω λόγους, ο κλάδος βιώνει έντονη πόλωση. Ενδεικτικά, οι συγκρούσεις συμφερόντων στον κλάδο της ενημέρωσης στην Ελλάδα, την κατατάσσουν στην 89η θέση, όπως είδαμε.

Ως προς το πολιτικό πλαίσιο, ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης είναι υπεύθυνος για την εποπτεία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, με αποτέλεσμα τον άμεσο παρεμβατισμό σε αυτά. Παράλληλα, καταγγελίες έχουν γίνει για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), που έχει κατηγορηθεί για αργή και αναποτελεσματική λειτουργία, ενώ η σκανδαλώδης πλέον ΕΥΠ που αποτελεί «δεκανίκι» του Έλληνα πρωθυπουργού, έχει άμεση εμπλοκή με λογισμικό ψηφιακής παρακολούθησης και κατασκοπείας.

Στο νομικό πλαίσιο, οι νομοθετικές εγγυήσεις της κυβέρνησης είναι για ακόμα μια φορά ανεπαρκείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ξανά το σκάνδαλο Predator, όπου η νομοθεσία άλλαξε προς όφελος της κυβέρνησης και απομόνωσης των πολιτών από τη γνώση για το τι συμβαίνει με τις παρακολουθήσεις.

Παράλληλα, όπως περιγράφεται πολύ εύστοχα από τη νέα Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, στην Ελλάδα, ακολουθείται η παγκόσμια τάση, όπου συστηματικές καταγγελίες για πίεση σε βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αυξάνονται σε πολλά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των επαγγελματιών της ενημέρωσης.

Αναφορικά με τα δικαιώματα των εργαζομένων στον Τύπο αλλά και των απλών πολιτών, η Έκθεση επικαλείται αναφορές για «αδικαιολόγητη και υπερβολική χρήση βίας εναντίον διαδηλωτών και φωτορεπόρτερ κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων», «προσαγωγή ειρηνικών διαδηλωτών σε αστυνομικά τμήματα για ταυτοποίηση πριν και μετά τις διαδηλώσεις», όπως και «καταχρηστική» καταφυγή από τις αρχές στην αντιρατσιστική νομοθεσία για τη σύλληψη ορισμένων διαδηλωτών που εκδήλωναν αλληλεγγύη προς τους Παλαιστίνιους στη Ρόδο».

Πηγές: un.org, dw.com, rsf.org, globalexpressionreport.org

Διαβάστε επίσης:

Ελευθερία του τύπου: Στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 25 ετών – Προειδοποίηση από τους Δημοσιογράφους χωρίς σύνορα

28 Απριλίου: Παγκόσμια Ημέρα για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία

Παγκόσμια Ημέρα Υγείας: Τα πρόσφατα δεδομένα για την Ελλάδα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr