NewsRoom
01 Δεκέμβριος 2017, 12:48

Μπορούσε ν' αποφευχθεί ο τραγικός Δεκέμβρης του '44; #2

Οι απόψεις τριών ιστορικών ηγετών της Αριστεράς (Χ. Φλωράκης, Λ. Κύρκος, Γρ. Φαράκος) μέσα από βιβλία τους και μαρτυρίες τους

NewsRoom 01/12/2017 | 12:48

Έρευνα - κείμενα: Ζήσης Ι. Καραβάς

Πριν από 73 χρόνια, τον μήνα Δεκέμβριο και συγκεκριμένα στις 3.12.1944, έγινε στην Αθήνα το αιματοκύλισμα των άοπλων διαδηλωτών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, που εξελίχτηκε στον τραγικό Δεκέμβρη του 1944. Οι συγκρούσεις κράτησαν 33 μέρες (τερματίστηκαν στις 5-6 Γενάρη 1945) και στις 11 Γενάρη υπογράφτηκε ανακωχή/συνθηκολόγηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με τον βρετανό στρατηγό Σκόμπι, η οποία οδήγησε στην πολυσυζητημένη Συμφωνία της Βάρκιζας (12 Φλεβάρη 1945).

Τι ήταν τελικά εκείνος ο «Ματωμένος Δεκέμβρης» του '44; Οι ιστορικοί ονόμασαν τα γεγονότα απλά «Δεκέμβρης '44», «Δεκεμβριανά του '44» ή «Μάχη του Δεκέμβρη», «Μάχη της Αθήνας». Από την πλευρά των νικητών, ο «πιστεύομεν και εις την λαοκρατίαν» τότε πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου, είδε τον «Δεκέμβρη '44» ως «Δώρον του Υψίστου» (φυσικά προς την εθνικόφρονα παράταξή του και τους Άγγλους πάτρονές της).

Από την πλευρά της Αριστεράς, παρότι ηττημένη, ακόμη και σήμερα οι περισσότεροι λένε και γράφουν «Ο Κόκκινος Δεκέμβρης» ή «Ο Μεγάλος Δεκέμβρης». Όμως το μεγάλο ερώτημα που τίθεται χρόνια τώρα και βασικά συζητιέται με έντονες διχογνωμίες στους κόλπους της Αριστεράς – που ήταν και η χαμένη της μεγάλης όσο και άνισης σύγκρουσης – αφορά το αν μπορούσε να αποφευχθεί ο τραγικός Δεκέμβρης του '44. Να αποφευχθεί δηλαδή από την πλευρά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ/ΚΚΕ. Γιατί από την αντίπαλη πλευρά (τη λεγόμενη «εθνική παράταξη» και τον Τσώρτσιλ που ήθελε πάση θυσία να κρατήσει την Ελλάδα στη βρετανική σφαίρα επιρροής), η σύγκρουση ήταν προαποφασισμένη και προσχεδιασμένη με στόχο τη «συντριβή του ΕΑΜ/ΚΚΕ»!

Έπρεπε, λοιπόν, το καθοδηγούμενο από το ΚΚΕ ΕΑΜικό κίνημα να απαντήσει ενόπλως (μέσω του ΕΛΑΣ) μετά το αιματοκύλισμα της 3ης Δεκέμβρη στην Πλατεία Συντάγματος, και να γενικευτούν έτσι οι συγκρούσεις των «Δεκεμβριανών» που αποτέλεσαν και την Α' (μεγάλη) Πράξη του Ελληνικού Εμφυλίου (1946-49); Άλλο βέβαια το «έπρεπε» και άλλο το (αν) «μπορούσε» να αποφευχθεί ο «Δεκέμβρης του '44» και κατ' επέκταση ο Εμφύλιος – από την πλευρά του ΚΚΕ και της Αριστεράς πάντα...

Χωρίς ημέτερα σχόλια, παρατίθενται μέσα από βιβλία τους, άρθρα και μαρτυρίες τους οι σχετικές απόψεις τριών ιστορικών ηγετών της Αριστεράς και του ΚΚΕ, οι οποίοι πολέμησαν (από τις τάξεις του ΕΛΑΣ) στα «Δεκεμβριανά» του 1944 στην Αθήνα:

Του Χαρίλαου Φλωράκη (Γενικός Γραμματέας ΚΚΕ από Δεκέμβρη 1972 μέχρι Ιούλη 1989 και Πρόεδρος του Συνασπισμού της Αριστεράς από τον Απρίλη 1989 μέχρι τον Μάρτη 1991).

Του Λεωνίδα Κύρκου (στην ηγεσία του ΚΚΕ Εσ. από το 1968 ως το 1987, εν συνεχεία Πρόεδρος της ΕΑΡ και Γραμματέας στον Συνασπισμό με Πρόεδρο τον Φλωράκη).

Του Γρηγόρη Φαράκου (Γεν. Γραμματέας ΚΚΕ από Ιούλη 1989 μέχρι Φλεβάρη 1991 και μετά στον Συνασπισμό).

«Ήταν Αντίσταση στα σχέδια των ιμπεριαλιστών»

Ο Χ. Φλωράκης (20.7.1914 - 22.5.2005) έγινε μέλος του ΚΚΕ το 1941 σε ηλικία 27 ετών. Στα Δεκεμβριανά ήταν 30 ετών και πήρε μέρος, μέσα από τις τάξεις της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, στις μάχες που έγιναν από 5.12.1944 μέχρι 6.1.1945 σε περιοχές όπως Γουδή, Καισαριανή, Αμπελόκηποι, Ψυχικό, Κηφισιά.

Αποτιμώντας αργότερα, τόσο τον Δεκέμβρη '44 όσο και τη Συμφωνία της Βάρκιζας, θεωρούσε ότι η σύγκρουση στα «Δεκεμβριανά» ήταν υποχρεωτική για ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και μπορούσε να κερδηθεί, ενώ η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν θα έπρεπε να υπογραφεί.

Να τι αναφέρεται σχετικά στο βιβλίο του Χρήστου Θεοχαράτου με τίτλο «Χαρίλαος Φλωράκης και λαϊκό κίνημα» (Αθήνα 2001), που είναι αυτοβιογραφία του «καπετάν Γιώτη» κατά την αφήγηση του ίδιου: «Όσοι ισχυρίζονται – ανάμεσά τους και κάποιοι δήθεν αριστεροί – ότι ο Δεκέμβρης υπήρξε από τα κορυφαία λάθη του ΕΑΜ (και άρα του ΚΚΕ), ή είναι πλαστογράφοι ή αναπαράγουν την πλαστογράφηση της Ιστορίας. Γιατί τον Δεκέμβρη δεν τον εξαπέλυσε το ΕΑΜ. Το ΕΑΜ τον υπέστη. Και, φυσικά, αντιστάθηκε...

Το θέμα που μπαίνει είναι αν το ΕΑΜ είχε άλλη λύση, πέρα από την Αντίσταση, αφού οι Άγγλοι του επέβαλαν τον Δεκέμβρη και αν είχε τη δύναμη να τον ματαιώσει. Εκεί που είχαν φτάσει τα πράγματα, όμως, η μοναδική λύση για να σταματήσουν οι εισβολείς την ένοπλη επίθεση, ήταν να σηκώσουν τα χέρια το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ και να αφήσουν τους νέους κατακτητές να συνεργαστούν απερίσπαστοι με τα όργανα των χιτλερικών – δηλαδή τους ταγματασφαλίτες, τους χίτες, τους δωσίλογους και τους κάθε λογής προδότες, κατακάθια και ποινικούς – ώστε να περάσουν αλυσίδες στον ελληνικό λαό. Αυτό όμως ήταν για το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ αδιανόητο. Και αποφάσισαν ν’ αντισταθούν.

Δεν ήταν, βέβαια, κάποια επανάσταση. Ήταν Αντίσταση στα σχέδια των ιμπεριαλιστών. Αυτό, άλλωστε, φαίνεται και από τα αιτήματα της διαδήλωσης που οργάνωσε το ΕΑΜ στις 3/12/1944. Να αφεθεί ο ελληνικός Λαός ελεύθερος να συνεχίσει την ομαλή δημοκρατική πορεία του...

Ασφαλώς άλλη θα 'ταν η εξέλιξη της Μάχης του Δεκέμβρη, αν είχαν παρθεί έγκαιρα ορισμένα μέτρα – αν π.χ. ο ΕΛΑΣ είχε στείλει τις μεγάλες και εμπειροπόλεμες μονάδες του στην Αθήνα. Ίσως τότε οι Εγγλέζοι να μην τολμούσαν να επιτεθούν... Ο συσχετισμός δυνάμεων, αν είχαν μετακινηθεί οι μεγάλες μονάδες στην Αθήνα, ήταν υπέρ του ΕΛΑΣ...

Κατά τα Δεκεμβριανά το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ έχασαν μια σοβαρή μάχη. Δεν έχασαν τον πόλεμο. Έχασαν την Αθήνα. Δεν έχασαν την Ελλάδα. Άρα, η Βάρκιζα δεν ήταν υποχρεωτική. Δεν ήταν αναπόφευκτη».

«Ως πολιτική επιλογή ήταν θανάσιμο λάθος»

Ο Λ. Κύρκος (12.10.1924 - 28.8. 2001) έγινε μέλος του ΚΚΕ το 1943 σε ηλικία 19 ετών. Στα «Δεκεμβριανά» ήταν 20 ετών και πήρε μέρος ως ΕΠΟΝίτης και για ένα μικρό διάστημα ΕΛΑΣίτης στο Τάγμα των Εξαρχείων, περιοχή όπου ήταν και το σπίτι του.

Ιδού η θέση του για τα «Δεκεμβριανά», όπως γράφει ο ίδιος στο βιβλίο του «Ανατρεπτικά» (σελ. 119): «Ο Δεκέμβρης ως πολιτική επιλογή ήταν θανάσιμο λάθος… Η ηγεσία του ΚΚΕ έπρεπε να μείνει χωρίς καμιά ταλάντευση, στην πάση θυσία εξασφάλιση της προσφυγής στις κάλπες για την ανάδειξη του πρώτου μεταπολεμικού κοινοβουλίου και στη διεξαγωγή αδιάβλητου δημοψηφίσματος για την οριστική κατάργηση της μοναρχίας».

Επίσης, επικρίνει την τότε ηγεσία του ΚΚΕ, γιατί δεν έδειξε την απαιτούμενη ελαστικότητα και θεώρησε κεντρικό ζήτημα για ρήξη την απαίτηση των Εγγλέζων και των ντόπιων εκφραστών τους να διαλυθεί ο ΕΛΑΣ. «Θεώρησε – γράφει για την τότε ηγεσία του ΚΚΕ – πως κεντρικό σημείο, ακόμα και για μια ρήξη με τις άλλες δυνάμεις και με τους Εγγλέζους, ήταν η λύση του στρατιωτικού προβλήματος μετά την απελευθέρωση. Και μολονότι στην Καζέρτα είχε δεχτεί την ανάθεση της αρχηγίας των ενόπλων δυνάμεων – τακτικού στρατού και ΕΛΑΣ – στον Βρετανό στρατηγό Σκόμπι, στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην κρίση του Δεκέμβρη του ’44 δεν έδειξε την απαιτούμενη ελαστικότητα, ώστε η λύση του πράγματι σοβαρότατου προβλήματος να μην εμποδίσει την πορεία προς την ομαλή διεξαγωγή των εκλογών, που έπρεπε να είναι ο σαφέστατος και αμετακίνητος στόχος». («Ανατρεπτικά» σελ. 128).

Ωστόσο, στην ίδια σελίδα (128) των «Ανατρεπτικών», ο Λ. Κύρκος παραδέχεται πως κι αν ακόμη δεν γινόταν ο Δεκέμβρης «οι Εγγλέζοι πάλι θα έκαναν το παν, για να εμποδίσουν την ομαλή πορεία προς τις εκλογές».

«Αφελείς οι υπολογισμοί της ηγεσίας»

Χαρακτηριστική είναι και η τοποθέτηση του Λ. Κύρκου, όπως αυτή καταγράφεται στο βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου «Μαρτυρίες για τον εμφύλιο και την ελληνική αριστερά». Εκεί, υποστηρίζει ο Κύρκος: «Ο Δεκέμβρης ήταν η μεγάλη παγίδα στην οποία μπήκαμε με ενθουσιασμό και για χρόνια ολόκληρα έμεινε ως ο Μεγάλος Δεκέμβρης. Ήταν η πρώτη μεγάλη ήττα που υπέστη το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ, η Αριστερά γενικότερα. Δεν είχαμε συνειδητοποιήσει το τι ήταν ακριβώς. Ήταν η πρώτη μιας σειράς από τραγικά λάθη που γίνανε, χωρίς συνειδητοποίηση ούτε του συσχετισμού των δυνάμεων ούτε της πολιτικής της άλλης πλευράς, ούτε των δικών μας επιδιώξεων.

Τι ακριβώς θέλαμε; Να πετάξουμε τους Άγγλους στη θάλασσα; Αυτό ήταν μια ευχή αλλά από κει κι ύστερα τι θα γινόταν; Μπαίναμε στη σύγκρουση με τους Εγγλέζους χωρίς να σκεφτόμαστε τους όρους με τους οποίους θα διεξάγονταν αυτή η σύγκρουση. Ο πόλεμος στην Ευρώπη δεν είχε τελειώσει, οι Γερμανοί είχαν καθηλώσει τους Συμμάχους σε κάποιες περιοχές όπου γίνονταν ακόμη φονικότατες μάχες.

Φαίνεται ότι τα κλιμάκια της ηγεσίας του ΕΑΜ υπολόγιζαν ότι οι Εγγλέζοι, παρά τις απειλές, δεν θα έρχονταν, δεν θα μπλέκονταν, δεν θα έφταναν στο σημείο να τουφεκίσουν τους χτεσινούς Συμμάχους ύστερα από τους ύμνους του Τσώρτσιλ και των υπολοίπων. Ήταν αφελείς αυτοί οι υπολογισμοί της ηγεσίας που δεν έβλεπε ότι σε τέτοιες ώρες εκείνο που κυριαρχεί είναι η αίσθηση των συμφερόντων μιας μεγάλης δύναμης όπως ήταν τότε η Αγγλία, η οποία είχε καίρια συμφέροντα στην Ελλάδα.

«Οι Σοβιετικοί δεν έκαναν τίποτε, παρά τις εκκλήσεις»

Και βέβαια δεν είχε γίνει γνωστή, τουλάχιστον στον κόσμο, στους απλούς μαχητές, η περιλάλητη συμφωνία της Μόσχας. Ακόμα έχω ένα μεγάλο ερωτηματικό σχετικά με το αν η ηγεσία του ΚΚΕ, δηλαδή το Πολιτικό Γραφείο, ήξερε ότι είχε υπάρξει μια τέτοια συμφωνία. Μπορούσε να το συναγάγει κανείς και από τα γεγονότα. Ο Τολμπούχιν, ο μέγας στρατάρχης του Κόκκινου Στρατού, “έγλειψε” τότε τα σύνορα της Ελλάδας αλλά ούτε ένας Σοβιετικός στρατιώτης δεν πάτησε σε ελληνικό έδαφος. Οι Σοβιετικοί δεν έκαναν τίποτε, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις των τμημάτων του ΕΛΑΣ που τους έλεγαν: “Ελάτε, μπείτε μέσα, βοηθήστε μας, εδώ εμείς συνεχίζουμε τον αγώνα, απέναντί μας όμως έχουμε τους καταχτητές και τους κουίσλινγκ”...

Ήταν μια ένδειξη τού ότι οι Σοβιετικοί δεν έκαναν τίποτε. Μια ένδειξη όμως που δεν την υπολόγιζε κανείς, μπροστά στο κύμα της ελπίδας, ότι οι Σοβιετικοί κατέβηκαν στα σύνορά μας, δεν είναι δυνατόν οι Εγγλέζοι να αποβιβαστούν και να χτυπήσουν. Κι όμως οι Εγγλέζοι αποβιβάστηκαν και χτύπησαν και μάλιστα με τις ευλογίες του Στάλιν. Πέρασε ο Δεκέμβρης του 1944 και η “Πράβδα” δεν έγραψε ούτε λέξη, δεν το ανέφερε καν ως γεγονός. Καμιά αντίδραση δεν υπήρξε από την πλευρά των Σοβιετικών, ήταν τελείως προδιαγραμμένη η τύχη της Ελλάδας».

«Έπρεπε να αποφευχθεί… μπορούσε να αποφευχθεί»

Ο Γρ. Φαράκος (11.1.1923 - 23.3. 2007) έγινε μέλος του ΚΚΕ το 1941 σε ηλικία 18 ετών. Στα «Δεκεμβριανά» ήταν 21 ετών και πήρε μέρος ως καπετάνιος του ΕΛΑΣίτικου λόχου Σπουδαστών «Λόρδος Μπάιρον», προβάλλοντας αντίσταση στο Πολυτεχνείο, όταν τα αγγλικά τανκς γκρέμισαν την πύλη του ιδρύματος. Στα τέλη Δεκέμβρη τραυματίστηκε σοβαρά κατά τη διάρκεια μαχών στα Εξάρχεια.

Στο βιβλίο του «Μαρτυρίες και στοχασμοί» (σελ. 61) – το οποίο εκδόθηκε το 1993 – ο Φαράκος υπογραμμίζει: «Η χωρίς αντίσταση παράδοση θα αμαύρωνε το έπος της εθνικής αντίστασης… Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έπρεπε να υπερασπιστούμε την τιμή και την αξιοπρέπειά μας με τα όπλα. Έπρεπε, δεν γινόταν αλλιώς».

Ωστόσο, μερικά χρόνια αργότερα, σε μια επιστημονική συνάντηση για τα «Δεκεμβριανά», όπου τέθηκε το ερώτημα «Ήταν αναπόφευκτη η σύγκρουση;», ο Φαράκος απάντησε: «Κατ’ αρχήν έπρεπε να αποφευχθεί… μπορούσε να αποφευχθεί. Φυσικά, θα είχαμε υποχωρήσεις, παραχωρήσεις. Μήπως λιγότερες υποχωρήσεις έγιναν αργότερα στη Βάρκιζα και κατοπινά; Και ποιος ο λόγος να υπάρχουν όλες αυτές οι θυσίες;… Αν κρίνεις πολιτικά το θέμα, ως τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας, δημιουργίας μιας δημοκρατικής εξουσίας, όπως απαιτούσε η μεταπολεμική Ελλάδα, τότε κατηγορηματικά θα απαντήσεις: Έπρεπε να αποφευχθεί ο Δεκέμβρης και ήταν δυνατόν να αποφευχθεί». («Δεκέμβρης του ’44» - Επιμέλεια Γρ. Φαράκος, Εκδόσεις Φιλίστωρ - 1996)

Επίσης ο Γρ. Φαράκος είχε αναρωτηθεί ποιος ήταν ο λόγος που είχαμε τόσες θυσίες. Συγκρίνει μάλιστα αυτές τις θυσίες με τις θυσίες των Βαλκανικών Πολέμων, του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Καταστροφής και καταλήγει στο συμπέρασμα πως οι θυσίες της Κατοχής και του Εμφυλίου ήταν περισσότερες («Δεκέμβρης του ’44», σελ. 13). Έτσι στα παραπάνω επιχειρήματά του ενάντια στην επιλογή του ΚΚΕ και του ΕΑΜ να πάρουν τα όπλα στα Δεκεμβριανά και στον Εμφύλιο, προσθέτει ένα ακόμη: το βαρύ κόστος σε ανθρώπινες ζωές!

«Στόχος η κονιορτοποίηση-εξαφάνιση της Αριστεράς»

Ενδιαφέρον έχει και η αναφορά (στο «Μαρτυρίες και Στοχασμοί») ότι στις 33 μέρες των μαχών στα «Δεκεμβριανά», ούτε μια φορά δεν συνήλθε η ΚΕ ούτε καν το ΠΓ του ΚΚΕ. Ωστόσο, ο ίδιος ο Γ. Φ. σε άρθρο του στα ΙΣΤΟΡΙΚΑ της «Ελευθεροτυπίας» (2.12.1999) αναφέρει ότι προς το τέλος των συγκρούσεων, «στις 29 Δεκεμβρίου1944 (κατ' άλλους στις 2 Ιανουαρίου1945) συνήλθε, σε διευρυμένη συνεδρίασή του, το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, για να πάρει σύντομα μέτρα ενίσχυσης των μαχόμενων στην Αθήνα τμημάτων».

Από το ίδιο αυτό άρθρο του Γρ. Φαράκου στα ΙΣΤΟΡΙΚΑ της «Ε» (τεύχος 7, 2.12.1999), παρατίθεται ακολούθως ένα μεγαλύτερο απόσπασμα με τις απόψεις-ερμηνείες του για τα «Δεκεμβριανά» και όσα ακολούθησαν:

«Για τους “νικητές” της Δεκεμβριανής σύγκρουσης, που πέτυχαν να καταλάβουν την εξουσία και να τη διατηρήσουν επί πολλές δεκαετίες, υπάρχει η πραγματικότητα που έζησε ο τόπος. Αυτή αποδεικνύει ότι ο κύριος σκοπός τους ήταν η ανεξέλεγκτη μονοπώληση της εξουσίας και βασικό τους μέλημα είχαν την κονιορτοποίηση-εξαφάνιση της Αριστεράς από την πολιτική ζωή». (...)

(...) Μάλιστα «τον Ιούνιο 1945 δημοσιεύεται υπόμνημα των Σοφούλη, Καφαντάρη, Πλαστήρα, Τσουδερού, Μυλωνά προς τον τότε πρωθυπουργό Βούλγαρη, με οποίο αναγνωρίζουν το διωγμό και εκφράζουν την ανησυχία τους. Μιλούν για “χιτλερικές συμμορίες οι οποίες λυμαίνονται τη χώρα με διαπραττόμενα εγκλήματα κατά των ελεύθερων πολιτών, κακοποιήσεις, συλλήψεις, φυλακίσεις, βιασμούς γυναικών, φόνους κ.λπ. εγκλήματα κηλιδώνοντα τον πολιτισμόν μας”. Σε παράρτημα, παραθέτουν ένα “μικρόν πολλοστημόριον των εγκληματικών πράξεων που περιήλθον εις γνώσιν μας”. Δεν αναφέρονται, μάλιστα, μόνο στις παρακρατικές οργανώσεις, αλλά επισημαίνουν ότι “το κράτος δεν είναι αμέτοχο”...» (...).

(...) «Σήμερα, πια, δεν είναι εύκολο κάποιος να αρνείται αυτή την πραγματικότητα. Μόνο μέχρι τον Μάρτιο 1947, το σύνολο των δολοφονημένων της Αριστεράς έφθασε τους 1.300 (απ' αυτούς 124 οι εκτελεσμένοι με αποφάσεις στρατοδικείων). Ο "μονόπλευρος εμφύλιος" που κατήγγειλε η Αριστερά ήταν γεγονός». (...)

Η «άλλη» γραμμή και ο Άρης Βελουχιώτης

(...) «Από την άλλη μεριά, είναι αλήθεια ότι ούτε η ηγεσία του ΚΚΕ είχε απαλλαγεί από την τριτοδιεθνιστική αντίληψη για βίαιη κατάληψη της εξουσίας. Άλλωστε, η ίδια η συμφωνία της Βάρκιζας αμφισβητήθηκε εξαρχής από ένα μέρος των ηγετικών του στελεχών. Ο Θ. Μακρίδης (σσ. στρατιωτικός σύμβουλος του ΕΛΑΣ), στη μυστική του έκθεση σημειώνει: “Όταν ο Αρης (Βελουχιώτης) και ο γράφων έμαθαν την σύναψιν της Συμφωνίας της Βάρκιζας και τους όρους της... δυσαρέστως εξεπλάγησαν και τούτο εγνώρισαν εις τον σ. Ιωαννίδην”. Και προσθέτει ότι πρότειναν “να αποσυρθή εν εκ των καλύτερων τμημάτων του ΕΛΑΣ συντεταγμένον εις το Γιουγκοσλαβικόν έδαφος, να εκπεδευθούν εκεί στελέχη στις σύγχρονες μεθόδους πολέμου, ώστε να είναι διαθέσιμοι να δράσωσι όπου-όπως-όταν η καθοδήγησις του ΚΚΕ θα ώριζεν”...» (...).

(...) «Το “χαμένο αρχείο” του Άρη Βελουχιώτη, που πρόσφατα έδωσα στη δημοσιότητα (σσ. το σχετικό βιβλίο του Γ. Φ. παρουσιάστηκε στις 11.11.1997), αποδεικνύει με αδιαμφισβήτητα τεκμήρια ότι υπό σκέψη και συζήτηση υπήρχε και η “άλλη” γραμμή. Ορθώς η ηγεσία του ΚΚΕ την απέκλεισε τότε. Η ευθύνη της βρίσκεται στον τρόπο που αντιμετώπισε την κίνηση του Άρη, στο χλευασμό, τις ύβρεις εναντίον του Πρωτοκαπετάνιου του ΕΛΑΣ, στην πλήρη εγκατάλειψη και την εξαπάτησή του κατά τη διάρκεια της περιπέτειάς του. Η άγρια εξόντωσή του από τους αντιπάλους ήταν η κατάληξη. Ακόμα μεγαλύτερη όμως είναι η ευθύνη της, γιατί, μόλις μετά λίγους μήνες, προχωρεί στην εφαρμογή αυτής ακριβώς της “άλλης” γραμμής, που υποτίθεται ότι είχε καταδικάσει. Η ένταση των διωγμών από την αντίπαλη πλευρά φαίνεται να “δικαιώνει” τις υπό την ηγεσία τώρα του Ν. Ζαχαριάδη επιλογές της. Ο “φαύλος κύκλος” των αφορμών ή προσχημάτων, που η μια από τις δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις έδινε στην άλλη, συνεχίζεται. Και η διολίσθηση προς τον μαζικό, τον συνολικό Εμφύλιο έχει καταστεί γεγονός» (...).

(...) «Η μεταδεκεμβιανή κατάσταση επέβαλε την αυτογνωσία σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Αλλά: Οι μεν “ζαλίζονται” από την αναπάντεχη “νίκη” τους, που με τα όπλα των Άγγλων εξασφάλισαν. Οι δε, αρνούνται να παραδεχθούν την ήττα, άρα και τους συμβιβασμούς που αυτή επιβάλλει. Την αυτοσυνειδησία τους, μόλις και θα προσεγγίσουν μετά μία, σχεδόν, δεκαετία. Στο μεταξύ, ένας καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος σαρώνει τη χώρα και τους ανθρώπους της. Οι συνέπειές του, ακόμα και μετά μισόν αιώνα, στην οικονομική, πολιτική και κοινωνική ζωή δεν έχουν πλήρως εξαλειφθεί».

Η «ανοησία», ο Στάλιν και τα συμφέροντά του

Όσον αφορά τη στάση των Σοβιετικών στα «Δεκεμβριανά», και τη ρήση του Ιωσήφ Στάλιν «Οι Έλληνες έκαναν μια ανοησία», που αναφέρεται στο ημερολόγιο του Βούλγαρου κομμουνιστή ηγέτη Γκεόργκι Δημητρόφ (γραμματέας της Κομιντέρν, που ήταν το συντονιστικό όργανο των κομμουνιστικών κομμάτων εκείνης της εποχής), ο Γρ. Φαράκος είχε δώσει στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ» την ακόλουθη εξήγηση: «Ο Στάλιν, είναι φανερό, δεν ήθελε να χρεωθεί την ήττα του ελληνικού κινήματος. Την ώρα που ο Στάλιν έλεγε αυτό στον Δημητρόφ λειτουργούσε ως ηγέτης του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος και αυτό που τον ενδιέφερε κυρίως προσωπικά ήταν να ξεκαθαρίσει ότι ο ίδιος δεν είχε δώσει καμία εντολή για τη σύγκρουση με τους Άγγλους».

Θεωρώντας τη στάση του Στάλιν και των Σοβιετικών «διφορούμενη από την αρχή ως το τέλος», ο Φαράκος πρόσθετε: «Από τη μια μεριά ο Στάλιν δεν ήταν διατεθειμένος, στην προοπτική τού να διεκδικήσει έναν πιο αποφασιστικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα, να διακινδυνεύσει τα γενικότερα συμφέροντα της Σοβιετικής Ένωσης στον ήδη διαμορφωμένο χώρο επιρροής της ( Πολωνία κλπ.) και από την άλλη μεριά θεωρούσε ότι η ανάπτυξη του κινήματος εναντίον των Άγγλων στην Ελλάδα από το ΚΚΕ και τις άλλες δυνάμεις της Αριστεράς αποτελούσε θετικό στοιχείο για τις ευρύτερες επιδιώξεις στο πλαίσιο της αντιπαράθεσής του με τις δυτικές δυνάμεις. Η Ελλάδα δεν ήταν μεταξύ των πρώτων προτεραιοτήτων της σοβιετικής πολιτικής. Ο Στάλιν παραμένει συνεπής στην αναγνώριση της πρωτοκαθεδρίας των Άγγλων στα ελληνικά πράγματα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν επιφυλάσσει κανέναν άλλο ρόλο στο εαμικό κίνημα παρά μόνον εκείνον του μοχλού πίεσης».

Ο Ζήσης Ι. Καραβάς είναι δημοσιογράφος

To koutipandoras.gr θεωρεί δικαίωμα του κάθε αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, τονίζουμε ρητά ότι δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν τον εκάστοτε χρήστη και μόνο αυτόν. Παρακαλούμε πολύ να είστε ευπρεπείς στις εκφράσεις σας. Τα σχόλια με ύβρεις θα διαγράφονται, ενώ οι χρήστες που προκαλούν ή υβρίζουν θα αποκλείονται.